Ramaphosa se “Sona beloftes” weereens ‘n leun.
Die langverwagte verslag in opdrag van die Nasionale Tesourie en uitgevoer deur die Duitse VGBE-konsortium het bevind dat die onder prestasie van Eskom se steenkool kragstasies hoofsaaklik toegeskryf kan word aan die “dis funksionele en te komplekse” bestuurstelsel binne die organisasie.
Die verslag van 600 bladsye onthul dat die aanspreek van die aanlegte se gebreke en die implementering van “omsigtige bedryfs- en instandhouding praktyke” tot ses stadiums van beurtkrag kan voorkom.
“Eskom-opwekking is so lank vasgevang in hierdie komplekse bestuurstelsel dat dit nie meer in staat is om die tegniese werkverrigting van die steenkoolkragsentrales te handhaaf of te verbeter nie,” lui die verslag.
Die verslag het gesê die land loop die risiko om 13 000 megawatt se opwekkings kapasiteit te verloor, wat gelyk is aan 13 stadiums van beurtkrag – van Matimba-, Kendal- en Medupi-kragstasies.
“Die rou waterbehandelingsaanleg van die Medupi- en Matimba-kragsentrale – albei terreine deel hierdie aanleg – benodig dringend instandhouding en opgradering. ‘n Tweede onafhanklike watersuiweringsaanleg sal selfs ‘n beter oplossing wees. As die bestaande aanleg misluk, sal 12 eenhede – 9 800 MW – van die netwerk af gaan,” lui die verslag.
“Die watersuiweringsaanleg by Kendal is in ‘n baie swak toestand en benodig dringende instandhouding en opknapping. As die bestaande aanleg misluk, sal ses eenhede met 3 840 MW van die netwerk af wees. ’n Tydelike eenheid word dringend benodig om hierdie opknappingswerk moontlik te maak,” het hy bygevoeg.
Die verslag het gesê dat hoewel Eskom se probleme en sy oplossings bekend is, die nutsmaatskappy se bestuur nie in staat was om toepaslike maatreëls volhoubaar en suksesvol in te stel nie.
Daar word gesê dat ‘n gebrek aan gesag en deursigtigheid deur besluitnemers en inmenging by Megawatt Park glo een van die hoofoorsake van die krisis by die kragvoorsiener is. Dit het ook bygedra tot lae personeel moraal, ‘n tekort aan tegniese vaardighede en swak finansiële bestuur.
Die verslag het opgemerk dat die verwydering van rompslomp ‘n topprioriteit moet wees, veral met personeel- en verkrygingsprosesse.
“Die huidige elektrisiteitskrisis kan slegs in die kragsentrales oorkom word, en daarom is dit noodsaaklik dat hulle dadelik bemagtig word om die tegniese ommeswaai te bestuur, sonder om deur lang maatskappy prosedures belemmer te word,” het die verslag bygevoeg.
“Die EAF van Eskom se steenkool vloot, wat ’n geïnstalleerde kapasiteit van sowat 35 550 megawatt het, staan op sowat 51% vergeleke met internasionale maatstawwe op sowat 78%,” lui die verslag.
“Aangesien bedryfs- en bestuur prosedures vir jare nie korrek uitgevoer is nie, is die algehele toestand van plantgesondheid in baie gevalle middelmatig tot swak.”
Die hoofdoelwit van die steenkool vloot verslag was om “redes vir die lae energie beskikbaarheid faktor (EAF) van die steenkool vloot – 50,83% vanaf April 2023 – uit te vind en om maatreëls te ontwikkel om die situasie te verbeter”.
Die verslag sê organisatoriese lae en ondeursigtige besluitnemingsprosesse genereer ‘n geweldige hoeveelheid rompslomp, met lang prosedures en ‘n gebrek aan aanspreeklikheid. In baie gevalle word besluitneming aan komitees gedelegeer, waarvan daar te veel op alle vlakke van die hiërargie is.
“Tensy daar onmiddellike ingryping is, sal die situasie voortgaan om te eskaleer,” het die verslag gesê, en bygevoeg dat die uitkontraktering van instandhouding aan mense wat nie vertroud is met aanleg vereistes nie ‘n haglike situasie vererger het.
Die steenkool vloot word sentraal bestuur, en baie beperkte gesag word aan die aanleg bestuur gegee. Aanleg bestuur moet komplekse prosedures volg en is dus nie in staat om daaglikse bedrywighede en instandhouding uitdagings betyds en doeltreffend te bestuur nie.
Die verslag het gesê dat alle toepaslike oplossings vir hierdie uitdagings soos volg opgesom kan word: “Bedryf en Instandhouding (O&M) moet verbeter en volgens industrie standaarde uitgevoer word.”
Dringende werk moet by Eskom se kragsentrales, insluitend Medupi en Kusile, gedoen word om ‘n totale ineenstorting te vermy, het die verslag aanbeveel.
Eskom het in ‘n verklaring die aanbevelings van die verslag verwelkom en gesê hy is dankbaar teenoor die tesourie vir die ingebruikneming daarvan en vir die skuldverligting wat aan die nutsmaatskappy gegee is.
As gevolg van hierdie twee dinge, het Eskom gesê, het hy baie positiewe resultate behaal in die nege maande sedert die verslag se assesserings tydperk. Dit het ingesluit dat ontwerp verwante kwessies by Medupi- en Kusile-kragstasies aangespreek is deur wysigings, wat volgens Eskom aanleg beskikbaarheid aansienlik verbeter het.
Eskom het bygevoeg dat hy 3 510 MW vanaf Januarie 2024 herwin het deur gesamentlike pogings wat op prioriteit kragstasies fokus – met elkeen van hulle met sy eie gedetailleerde herstelplan wat sentraal gemonitor word.
Eskom het bygevoeg dat hy begin werk het by Kusile Eenheid 6, Medupi Eenheid 4 en Koeberg Eenheid 2 wat na verwagting teen jaareinde 2 500 MW by die netwerk sal voeg.
“Die Generation Operational Recovery Plan het tot dusvêr die agteruitgang van die EAF in hegtenis geneem,” het Eskom gesê.
