Knysna Munisipaliteit het op Vrydag, 1 Maart ‘n spesiale raadsvergadering gehou om ‘n diagnostiese verslag te gee oor sy dienslewering probleme wat hulle ervaar. Die munisipaliteit – ’n sleutel toerisme bestemming in die Wes-Kaap se Tuinroete-distrik – het die afgelope maande verskeie uitdagings met water- en sanitasie dienslewering in die gesig gestaar.
Wes-Kaapse LUR vir plaaslike regering, Anton Bredell, het in Januarie 2024 gesê dat ‘n konsep diagnostiese verslag aan die munisipaliteit gestuur is wat kommer uitlig wat verband hou met dienslewering, politieke bestuur en finansiële uitdagings.
Die raad was veronderstel om die verslag vroeër vandeesweek op ‘n spesiale raadsvergadering ter tafel te lê en aan te neem; dit is egter uitgestel. Nog ‘n spesiale raadsvergadering is volgens die provinsiale regering vir Vrydag geskeduleer.
Alan Winde, Wes-Kaapse premier, het gewaarsku dat indien Knysna nie die plan aanvaar nie, ‘n ingryping deur die provinsie op die kaart sal wees.
Daily Maverick het Donderdag navrae aan Aubrey Tsengwa, burgemeester van Knysna, gestuur om te bevestig of die plan by die raadsvergadering ter tafel gelê sal word en om ‘n opdatering oor die watersituasie te versoek. Hy het teen tyd van publikasie nog nie gereageer nie. Indien ‘n antwoord ontvang word, sal Daily Maverick dit by hierdie verslag insluit.
Winde het vandeesweek gesê: “Indien die munisipaliteit nie hierdie herstelplan aanvaar nie, sal die WCG [Wes-Kaapse regering] dit oorweeg om ’n ingryping in die munisipaliteit kragtens artikel 139 van die Grondwet te begin, maar ons vurige hoop is dat die munisipaliteit met ons saamwerk. Ek is veral bekommerd oor die potensiële ramp wat besig is om te ontwikkel rondom veilige drinkwater, riool en vullis bestuur.”
Bredell het ook aan die nasionale minister van samewerkende regering en tradisionele sake (Cogta), Thembi Nkadimeng, geskryf om nouer samewerking tussen die drie regeringsfere te verseker om die uitdagings wat Knysna in die gesig staar, aan te spreek.
Winde het gesê die Artikel 154-plan – wat ter tafel gelê en aanvaar moet word – was daarop gemik om ‘n provinsiaal gekoördineerde benadering te verseker om inisiatiewe wat aan die munisipaliteit gebied word te ondersteun.
“Hierdie situasie is toegelaat om te vererger, en samewerking is nodig om Knysna reg te maak. Knysna-inwoners verdien, soos alle inwoners van die Wes-Kaap, die beste moontlike dienste,” het hy gesê.
Hoe het ons hier gekom?
Knysna word al lank deur diensleweringsprobleme geteister, wat selfs die Parlement se aandag in Junie 2020 getrek het toe ‘n petisie van die plaaslike organisasie Knysna United in die Cogta-oorsigkomitee aangehoor is.
Dié petisie het kwessies geopper wat verband hou met watermeters, dienslewering en politieke bestuur.
Die munisipaliteit se politieke leierskap het verskeie kere van hande verwissel, wat gelei het tot beskuldigings en teenbeskuldigings oor dienslewering tussen die twee grootste partye, die Demokratiese Alliansie (DA) en die African National Congress (ANC).
Dit het tot ‘n hoogtepunt gekom in November 2023, toe die kus munisipaliteit se riool- en waterkrisis opslae gemaak het. Rou riool het uit oorvol mangate en riool pypleidings gestort. Boonop het watertekorte die munisipaliteit se inwoners en besighede sonder water gelaat, met die humanitêre organisasie Gift of the Givers wat water aan geaffekteerde gemeenskappe moes verskaf.
Knysna is ‘n belangrike toerismebestemming. Volgens die provinsiale regering het die groot- en kleinhandel-, spyseniering- en verblyf sektore in 2020 26,3% van die werksgeleenthede in die munisipaliteit verskaf, wat hulle saam die grootste werkgewer maak.
Ten spyte van kommer wat deur verskeie kringe geopper is oor swak dienslewering en watergehalte, het die plaaslike toerismekantoor Visit Knysna gesê hy werk saam met die betrokke departemente en die munisipaliteit self om ‘n oplossing vir die diensleweringskwessies te vind.
“Die watergehalte by ontspanningsarea in die riviermond word gemonitor, en ‘n onafhanklike laboratorium toets die water elke maand om te verseker dat lesings binne die voorgeskrewe vereistes val,” het die kantoor gesê.
Die Groter Knysna Sakekamer het ook op 19 Februarie ‘n advies uitgereik en gesê dat hy ondanks mediaberigte besoekers wil verseker dat die dorp “nieteenstaande funksioneer en veilig is om te besoek”.
“Die lede van die kamer, soos mede-Suid-Afrikaners regoor die land, vertoon ongelooflike krag onder teëspoed – so die lewe gaan aan, relatief goed, vir die meeste. Die dorp het dalk sy probleme, maar die inwoners en sake-eienaars help mekaar in tye van nood.
“Knysna is nie uniek in diensleweringsprobleme nie, maar individuele burgers en besighede is en bly vindingryk terwyl hulle na burgerlike organisasies kyk vir leierskap van gemeenskapsinisiatiewe,” het kamer voorsitter Jan van der Westhuizen gesê.
“Terwyl die kamer bestuur saam met die munisipaliteit werk om verhoudings te bou, verwag ons vordering in die oplossing van die kwessies met positiewe resultate. Ons sal nie bystaan terwyl daar lyding is nie, en hoewel ek nie teen die munisipaliteit wil gaan nie, kan ons beslis nie swak dienslewering aanvaar nie,” het Van der Westhuizen gesê.
Politiek kom uit om te speel
Knysna word tans bestuur deur ‘n koalisie van die ANC, Patriotic Alliance (PA) en die Plaaslike Besorgde Inwoners (PBI), wat die opposisie-DA ‘n Coalition of Corruption gedoop het.
Ná die munisipale verkiesing van 2021 was die raad verdeel: met die DA en plaaslike party Knysna Independent Movement (KIM) aan die een kant met 10 raadsetels en die ANC/PA/PBI-koalisie met 10 raadsetels aan die ander kant.
Die Economic Freedom Fighters (EFF) het een raad setel en het by afsonderlike geleenthede saam met die DA-geleide koalisie en die ANC-geleide koalisie gestem. Die DA-geleide koalisie het ná die munisipale verkiesing met die hulp van die EFF-stem aan die amp geneem.
Die huidige ANC-geleide koalisie regeer die munisipaliteit sedert Augustus 2022, met hulp van die EFF.
Net verlede week het Winde – wat van Knysna kom en hom vir ’n tweede termyn as premier beywer – die gebied besoek om bottels water uit te deel en verskeie afsprake met inwoners van die munisipaliteit aangebied.
