Die Portefeuljekomitee oor Openbare Werke en Infrastruktuur het sy frustrasie uitgespreek oor die voortgesette mislukking deur die Suid-Afrikaanse Polisiediens (SAPD) om die Telkom Towers-kompleks te beset.
Die 24-verdiepinggebou in Pretoria, wat in 2016 vir R700 miljoen aangekoop is om as die SAPD-hoofkwartier te dien, is in Februarie 2024 ontruim nadat dit as ongeskik vir menslike bewoning verklaar is.
Die Ouditeur-Generaal se kantoor het verder onthul dat slegs een van die nege geboue in die kompleks ooit deur die SAPD gebruik is.
Voormalige Polisieminister Bheki Cele het onthul dat hy vier jaar lank van die huis af gewerk het weens die toestand van die Telkom Towers-gebou, wat hy die “Verskriklike Towers” genoem het.
Op 16 Julie het die Departement van Openbare Werke en Infrastruktuur (DPWI), saam met die Eiendomsbestuurshandelsentiteit (PMTE), aan die komitee gesê dat die SAPD die Telkom Towers-gebied nog nie ten volle beset het nie.
Die komitee het gehoor dat die eiendom aansienlik agteruitgegaan het, met items wat vermis of gesteel is, hoofsaaklik omdat die SAPD nie ten volle okkupeer en sekuriteit as die gebruikersdepartement verskaf het nie.
Die DPWI se Eiendomsbestuur- en Handelsentiteit (PMTE) het in Januarie 2024 ‘n Totale Fasiliteitsbestuurskontrakteur (TFMC), Sevvest, aangestel teen ‘n koste van ongeveer R2 miljoen per maand oor 36 maande.
Die kontrak is ontwerp om die SAPD se huurkontrak te ondersteun en het al ses verbodskennisgewings opgelos.
‘n Nuwe okkupasiesertifikaat kan egter nog nie uitgereik word nie, aangesien kritieke werk, soos die voltooiing van die brandweerman se hysbak, die installering van brandseëls en die oplossing van uitstaande HVAC- en brandblusserprobleme, onvoltooid gelaat is tydens ‘n opgraderingsprojek van R200 miljoen deur die DBSA in 2022.
Hierdie uitstaande werk, wat aanvanklik geraam is op R22 miljoen, word nou deur die TFMC befonds en geïmplementeer en sal na verwagting teen Oktober 2024 voltooi wees.
In Oktober 2024 het die Ministerie van Polisie egter ‘n brief ingedien wat ‘n voorneme aandui om die opsie om die fasiliteit te okkupeer, prys te gee, wat steeds tussen die ministeries oorweeg word.
Die komitee het sy frustrasie uitgespreek oor die langdurige vertragings en die groot besteding van openbare fondse aan ‘n ongebruikte fasiliteit.
“Dis ‘n ongemaklike situasie waar daar ‘n kontrak in plek is, maar die huurders gebruik nie die gebou nie,” het DA-LP Edwin Bath gesê.
ANC-LP Thandi Makasi het gesê dat “daar geen gebou moet wees wat ledig staan terwyl belastingbetalers se geld bestee word nie. As die SAPD dit nie kan okkupeer nie, moet ‘n ander regeringsdepartement oorweeg word.”
“Ons benodig ‘n toegewyde projekbestuurder wat die komitee van tasbare opdaterings kan voorsien om hierdie saak af te handel,” het Malebo Kobe, parlementslid vir ActionSA, gesê.
Komiteelede het hul teleurstelling uitgespreek dat daar selfs binne die volgende ses maande geen sekerheid van vordering is met die oplossing van die Telkom Towers-kompleks se impasse nie.
Hulle het opgemerk dat byna R1 miljard reeds aan die projek bestee is, met geen opbrengs op daardie belegging as gevolg van nie-besetting nie.
Dit het die voortgesette maandelikse fasiliteitsbestuurskontrak van R2 miljoen bevraagteken terwyl die gebou grootliks leegstaan.
Lede het ook gevra vir groter handhawingsbevoegdhede vir PMTE, departementele besluiteloosheid gekritiseer en aanspreeklikheid vir wanbestuur aangespoor.
Sifiso Mdakane van die DPWI het verklaar dat een van die volgehoue uitdagings waarmee die departement te kampe het, die onwilligheid van kliëntdepartemente is om fasiliteite te beset wat reeds vir hulle verkry is.
“Hierdie huiwering ondermyn die doeltreffendheid van staatseiendomsbestuur.”
Die komitee het binne 14 dae ‘n gedetailleerde aksieplan versoek om te verhoed dat Telkom Towers ‘n permanente wit olifant word.
Die SAPD het in sy aanbieding bekend gemaak dat hulle tans 22 huurkontrakte binne die Pretoriase middestad besit, wat neerkom op 144 672 vierkante meter en byna 2 200 parkeerplekke.
Hierdie huurkontrakte kos die fiskus jaarliks sowat R444 miljoen, wat gelykstaande is aan R6,3 miljard oor 10 jaar.
Die regering stel nou voor om Telkom Towers, die Sentrale Regeringskantore en die Openbare Werkehuis in ‘n enkele gebied te konsolideer, wat 200 000 m² verhuurbare ruimte en 2 600 parkeerplekke bied.
Met slegs die Telkom Towers-gebou in gedagte, het Siza Sibande van die DPWI gesê dat dit óf ‘n volledige nuwe konstruksie, teen ‘n koste van R5,4 miljard, óf opknapping, teen ‘n koste van R1,6 miljard, sal vereis.
As gevolg van die R4 miljard-koste van die totale opknapping, is die DPWI van voorneme om ‘n Opknapping-Bedryf-Oordrag (ROT)-model onder ‘n publiek-private vennootskap (PPP) na te streef.
Dit sal private ontwikkelaars toelaat om die fasiliteit op te knap en te bedryf, en dit uiteindelik aan die staat terug te gee.
Die geprojekteerde huurkoers van R134 per vierkante meter onder hierdie model is aansienlik laer as die R255 wat tans aan private verhuurders betaal word.
Die SAPD het egter nie sy bereidwilligheid bevestig om die perseel weer te beset nie. Die Departement van Justisie het sterk belangstelling uitgespreek om Telkom Towers North oor te neem, en die PMTE betrek meer as 40 nasionale departemente om alternatiewe huurders te assesseer.
Die vraag is – hoekom neem dit soveel jare sonder dat daar ‘n daadwerklike oplossing gevind is nie en niemand verantwoordelikheid daarvoor neem nie?
