Godongwana, minister van finansies, het die begroting wat hy vroeër vandeesweek in die parlement ter tafel gelê het, verdedig en gesê deel van die uitdagings waarmee die nasie te kampe het, is die erosie en onvermoë van maatskaplike dienste om in die behoeftes van arm gemeenskappe te voorsien.
Godongwana het tydens die gesamentlike vergadering met vier parlementêre komitees wat sake van finansies en bewilligings hanteer, vasgestaan daarop dat die begroting die behoeftes van die mense aanspreek.
“Ons het byvoorbeeld met betrekking tot gesondheid die punt gemaak dat ons net tussen Maart en Desember verlede jaar sowat 9 000 professionele persone verloor het.
“En daardie professionele poste kon nie gratis wees nie. Ons gaan na nog ‘n jaar waar ons nuwe, meer professionele mense in diens moet neem. Wat hierdie begroting probeer, is om met daardie vraag te worstel.”
Hy het opgemerk dat dokters opgeruk het en ‘n behoefte uitgespreek het om die broodnodige diens aan gemeenskappe te lewer. Hy meld nie dat dokters aanbeveel is om hul heil in ander lande te gaan soek soos wat voorheen in die media berig is nie.
“Dit gaan nie oor indiensneming nie, dit gaan oor die verskaffing van ‘n diens wat in ons gemeenskappe nodig is.”
Godongwana het ook gesê die gesondheidsbegroting is so geërodeer dat die aanwas nou R21 miljard beloop.
“As almal van ons hier… omgee vir hierdie arm gemeenskappe wie se dienste geërodeer is, ongeag waar ons oor ‘n aantal dinge staan, (moet ons) ons oë op die bal hou.
“Hoe spreek ons daardie kwessie aan? Dit mag dalk van ‘n ander oogpunt wees. Ons het dit nie aangespreek nie.”
Die minister het gesê dat terwyl die debat oor die begroting woed, die kwessie was hoe om die behoeftes van mense aan te spreek.
“Ons het dalk ’n roete gevolg wat my in hierdie omstandighede kwalifiseer om uit te stel.”
Godongwana het gesê hy dink nie hulle verskil oor die substantiewe aard van wat die Nasionale Tesourie probeer oplos nie.
“Ons neem dalk ‘n verkeerde rigting, maar jy moet verstaan waarheen ons op pad is. Dit is wat ons wil hê dat lede moet waardeer,” het hy gesê.
Godongwana het in reaksie op vrae gesê die vakatures in die Gesondheidsdepartement sal gefinansier word.
“Die antwoord is as die begroting aanvaar word, is die antwoord ja. Ek raai nie die Parlement aan nie.”
Godongwana het aanstoot geneem dat die DA-woordvoerder oor finansies, Mark Burke, hom ‘n skelm genoem het en strydig met die Nasionale Tesourie se advies oor die weggegooide 2% BTW-verhoging opgetree het.
Hy het ontken dat hy nie gehoor gegee het aan die departement se advies nie en sê die span het gesê dat sy voorstel goed is, maar hulle is bekommerd of dit die groen lig van president Cyril Ramaphosa sal kry.
“Dit is verkeerd om so na iemand te verwys. Ek dink dis verkeerd. Kom ons het respek vir mekaar,” het Godongwana gesê met verwysing na Burke wat hom “skelm” noem.
Hy het ook ‘n bewering van ‘n ander DA-LP dat hy ‘n aantal voorstelle van die DA geïgnoreer het, van die hand gewys.
“Van nou af het ek nie ‘n voorstel van die DA nie. Al wat ek weet, is dat hulle ‘n brief aan die president gestuur het, nie aan my nie. Ek het nog nooit daardie voorstelle gehoor nie.”
Godongwana het egter bevestig dat daar ander dinge is wat die DA-ministers in die kabinet geopper het, soos bestedingsoorsig en strukturele hervormings wat hy in sy begrotingsrede ingesluit het.
“Ons het die bestedingsoorsigte ingesluit juis omdat dit die versoek van die kollegas van die DA is. Ons het strukturele hervormings en ‘n gedetailleerde klem op strukturele hervormings in die Toespraak ingesluit om te akkommodeer wat hulle versoek het. Ek het hulle nie geïgnoreer nie.”
Godongwana het gesê die druk vir die bestedingsoorsig sal nie die vereiste resultate binne ‘n kort tydjie oplewer nie.
Die staat se advies- en tegniese konsultasiedienste, die regering se tegniese adviessentrum, wat 240 bestedingsoorsigte in departemente en staatsondernemings gedoen het, het verklaar dat die regering 45% op die markprys op huurvoorraad betaal.
“Dit gaan tyd neem om die bestedingsbeoordelings te hanteer. Dit gaan nie ‘n studie van drie maande wees nie. Ons doen ‘n beroep op kollegas om saam met ons te werk en te verstaan hoe die regering werk.”
Hy het ook gesê die BTW-verhoging van 0,5% sal in 2026/27 geïmplementeer word as daar geen verbetering in inkomste-invordering was nie.
“Ons het in die toespraak gesê, die tweede 0,5%, neem aan dat alles dieselfde bly. Enige veranderinge in ons inkomstestruktuur, ons kan daardie 0.5% in die volgende finansiële jaar daal.
“Dit is baie belangrik dat daardie boodskap weer reggestel word.”
