‘Verleentheid opsie’: Verdedigingsvakbond sê onderhandeling met DRK-rebelle vir SANW-uittrede waarskynlik die uitweg
Oproepe neem toe in Suid-Afrika dat lede van die SA Nasionale Weermag (SANW) wat in die Demokratiese Republiek van die Kongo (DRK) ontplooi is, teruggetrek moet word te midde van die toenemende aantal ongevalle wat in die sentrale Afrika-nasie ophoop.
In ‘n onderhoud met IOL, nasionale sekretaris van die SA Nasionale Verdedigingsunie (SANDU), het advokaat Pikkie Greeff gesê hoewel sy vakbond nie eise oor operasionele aangeleenthede stel nie, is daar beperkte opsies op die tafel as die SANW uit die oorloggeteisterde, mineraalryke nasie wil onttrek.
“Ons kan nie besluite neem of eise stel oor operasionele kwessies nie. Die weermag, die bevelstruktuur en die opperbevelvoerder (president Cyril Ramaphosa) moet daardie besluite neem. Uiteraard is daar logika dat mense sal vra dat die soldate moet terugkeer huis toe, om hulle uit die gevaar te kry, maar mens moet ook die praktiese realiteite in gedagte hou.
“Ons is nou tussen die duiwel en die blou see soos die spreekwoord sê. Ons is daar afgesonder; ons het geen vermoë om ons lede te gaan red met ‘n vinnige lugonttrekking nie. Enigiets wat ons nou sou probeer – ons het nie in hierdie stadium die lugvermoë om mense uit enige plek te lig nie.”
Greeff het gesê na sy mening is die rasionele opsie in hierdie stadium ‘n onderhandelde uittrede van die Suid-Afrikaanse troepe.
“Julle sê vir die rebelle dat ons vyandelikhede gaan staak, ons wil ons deurgang waarborg, ons wil graag vertrek. Dit is ‘baie ‘n groot verleentheid, maar dit blyk in hierdie stadium die enigste opsie te wees,” het hy gesê.
“’n Vinnige, militêre onttrekking – ek dink nie dit is in hierdie stadium ‘n opsie nie. Ons het eenvoudig nie die vermoë om dit skoon te doen, of om dit vinnig te doen nie.”
Minister van Verdediging en Militêre Veterane, Angie Motshekga, het intussen teruggekeer na na Suid-Afrika, ná haar reis verlede week na die DRK, waar sy die area besoek het om onder meer die toestande van die SANW-lede wat op ‘n vredesending ontplooi is, te assesseer.
Die SANW-troepe, wat as deel van die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap (SAOG)-sending in die DRK (SAMIDRC) ontplooi is, was vir dae in ‘n stryd gewikkel om te keer dat die rebellegroep na Goma, die provinsiale hoofstad van Noord-Kivu, vorder.
Die M23-rebelle het egter Maandag beweer dat hulle die stad Goma oorrompel het.
Die gewelddadige botsings wat in die Demokratiese Republiek van die Kongo ontvou, spruit uit ‘n onderbreking in samesprekings rondom die land se weermag en strydende faksies – almal veg om beheer.
Tot op hede is talle mense dood, insluitend 13 soldate van die Suid-Afrikaanse Weermag (SANW). Nog honderde lê en wag vir behandeling by stampvol hospitale.
Geskiedenis
Welile Nhlapo, voormalige ambassadeur en nasionale veiligheidsadviseur, het verduidelik dat daar duisende burgermagte en buitelandse troepe sedert 1994 in die streek ontplooi is.
Hy het gesê by die ondertekening van die Lusaka-ooreenkoms in November 1994 was daar ‘n ineenstorting tussen die Kongolese Rally for Democracy (RCD Goma, ‘n rebellegroep) en groepe wat by die onderhandelings van ‘n ooreenkoms betrokke was.
“RCD Goma het nie as ‘n verenigde groep onderteken nie. Hulle het besluit dat elkeen van die stigterslede as individue moet teken. Dit het die begin van die probleme aangedui.
“Die skerp verskille tussen Rwanda, Uganda en die res van die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap (SAOG) het tot die uitdagings gelei.
“Die kernkwessie het ontstaan uit die besluit oor hoe om die nuwe weermag in die DRK te bou. Die regering het toe verkies om te besluit wie hulle in die weermag sou werf,” het hy gesê.
Nhlapo het gesê die oorsprong van die probleem is belangrik omdat dit later verander het in die 23 Maart-beweging, bekend as die M23 – ‘n Kongolese Tutsi-geleide, Rwandese-gesteunde rebellegroep.
“Waarmee ons nou te doen het, is die versuim om die kwessie van die bou van ‘n nasionale weermag te hanteer soos hulle aangedui het, wat die voorkeurroete sou wees om te gaan. Totdat en tensy daardie probleem opgelos is, insluitend die kwessie van burgerskap vir die Tutsi-gemeenskap , sal dit voortgaan,” het hy gesê.
Skietstilstand-skendings
Die Rwandese regering het verklaar dat die voortslepende konflik in die oostelike DRK, veral die hewige gevegte in Goma, veroorsaak is deur voortdurende skendings van die wapenstilstand deur die Kongolese gewapende magte (FARDC) in koalisie met die VN-gesanksioneerde volksmoord-milisie Demokratiese Magte vir die Bevryding van Rwanda (FDLR), Europese huursoldate, etniese milisies, Burundese gewapende magte, SAMIDRC-magte en die Verenigde Nasies se Stabiliseringsending in die Demokratiese Republiek van die Kongo (MONUSCO) troepe.
In ‘n verklaring het die Rwandese regering gesê dit is belangrik om te onthou dat die herlewing van M23 aan die einde van 2021 nie in Rwanda ontstaan het nie.
Impak op SA
Die SANW het Dinsdag bevestig dat 13 soldate hul lewens verloor het. Die SANW-troepe is deel van die Verenigde Nasies se operasie MONUSCO se vredesending in die streek.
Suid-Afrika het deel gevorm van die Force Intervention Brigade (FIB), wat geskep is om burgerlikes in die DRK te beskerm teen die herhalende golwe van konflikte in die oostelike DRK, die land te stabiliseer en die Vrede, Veiligheid en Samewerkingsraamwerk te implementeer.
Die SANW het gesê M23-rebelle het mortierbomme in die rigting van die Goma-lughawe gelanseer wat in die SANW-basis beland het, wat gelei het tot die verlies van drie soldate.
Die SANW het die naweek gesê nege soldate is in ‘n aanval dood. ’n Tiende soldaat is intussen in die hospitaal dood.
Dit het oproepe van die Demokratiese Alliansie (DA) aan president Cyril Ramaphosa aangespoor om die land toe te spreek.
“Sedert die onlangse dood van nog meer troepe, het die SANW-bevelvoerder, president Cyril Ramaphosa, nog nie die nasie toegespreek om vertroosting te bied aan gesinne wat treur en Suid-Afrikaners van die veiligheid van ons Weermag te verseker nie,” sê Chris Hattingh van die DA.
Ramaphosa het ‘n telefoonoproep met president Paul Kagame van Rwanda gehou om die onlangse verwikkelinge in die oostelike DRK te bespreek en die eskalasie in gevegte wat gelei het tot die dood van SAMIDRC-vredesmagte.
“Die twee staatshoofde het ooreengekom oor die dringende behoefte aan ‘n wapenstilstand en die hervatting van vredesgesprekke deur alle partye tot die konflik,” het die Presidensie gesê.
Daar is ook ‘n beroep op minister van verdediging en militêre veterane, Angie Motshekga, om uit te tree.
Ekonomiese Vryheidsvegters (EFF) Parlementslid (LP), Carl Niehaus, het Motshekga daarvan beskuldig dat sy ‘n blinde oog gedraai het oor SANW se stand van sake en operasionele vermoëns.
