Twee kenners noem die minister van gesondheid se idee van die OBK wat die bou van openbare hospitale moet befonds, belaglik en mal.
Ten spyte van wat Dr Aaron Motsoaledi, minister van gesondheid, sê, meen kenners dat geld van die Openbare Beleggingskorporasie (OBK) nie gebruik kan word om hospitale te bou en by implikasie die Nasionale Gesondheidsversekering (NGV) te finansier nie, want eerstens behoort die geld nie aan die regering nie en tweedens sal die hospitale nie ‘n bate wees wat vir ‘n wins verkoop kan word nie.
Michéle Clarke, DA-LP, het Motsoaledi onlangs in die parlement gevra of hy die moontlikheid met die Kabinet bespreek het om OBK-finansiering te gebruik om openbare hospitale te bou en of daar ‘n ooreenkoms met die OBK in plek is om die bou van openbare hospitale te finansier.
Die departement van gesondheid berei voor om NGV te implementeer nadat president Cyril Ramaphosa die NGV-wetsontwerp in Mei onderteken het.
Die OBK is ‘n batebestuursfirma wat ten volle deur die regering besit word met R2,7 triljoen se bates onder bestuur.
Motsoaledi het skriftelik gereageer en gesê die idee dat die OBK die bou van openbare hospitale befonds, het meer as ‘n dekade gelede begin, nadat die departement van gesondheid besef het dat private hospitale goeie fasiliteite het omdat dit onder meer deur die OBK gefinansier word.
“Ons wou dieselfde behandeling vir die openbare gesondheidsorgsektor hê. Ons het die OBK toe genader, nie nou nie, en het ‘n reeks vergaderings met hulle gehad, waar ons hierdie voorstel gemaak het. Ongelukkig was die Nasionale Tesourie destyds nie deek van hierdie besprekings nie.”
Hy het geskryf, in die eerste kabinetslekgotla van die regering van nasionale eenheid (GNU) in Julie, dat tesourie te kenne gegee het dat die OBK een van die bronne van befondsing vir infrastruktuur vir die openbare gesondheidsektor is.
Motsoaledi het toe die tesourie gevra of hy van plan verander het aangesien hy reeds voorheen daarvoor gevra het. Die reaksie was dat ‘n vergadering belê moet word om dit te bespreek. Volgens Motsoaledi se antwoord is die vergadering tussen die departement en die tesourie op 30 September gehou en daar is besluit dat ‘n opvolgvergadering gehou sal word. “Dit is dus aan die gang,” het hy gesê.
Prof. Alex van den Heever, voorsitter van Maatskaplike Sekerheidstelseladministrasie en Bestuurstudies by Wits, en prof. Jannie Rossouw, besoekende professor aan die Wits Besigheidskool, glo egter dat dit nie ‘n goeie idee sal wees om die bou van NGV hospitale en by implikasie met OBK geld te finansier nie.
Van den Heever sê die OBK moet geld belê in gebiede wat ‘n finansiële opbrengs behaal en dit gebeur nie met openbare hospitale nie. “Die OBK belê reeds deels in staatseffekte, dit is waar die staat geld leen vir beleggings. Daarbenewens moet die OBK ‘n opbrengs genereer om voordele vir pensioenarisse te kan verskaf.
“Dit is nie ‘n diskresionêre slypfonds vir arbitrêre regeringsprojekte nie. Die OBK belê sy geld namens die pensioenfonds vir staatsamptenare (GEPF). Dit besit nie die fondse nie. Dit is ‘n agent van die GEPF. Dit is nie staatsgeld nie – dit behoort aan staatsamptenare en pensioenarisse.”
Van den Heever sê die OBK moet nie eens hierdie moontlikheid gebruik nie aangesien die departement van gesondheid nie met ‘n begroting vir NGV vorendag kon kom nie. “Die voorstel is belaglik.”
Moet Motsoaledi nie wag vir nog GNU-besprekings voordat hy besluit om vir PIC-finansiering te vra nie? Van den Heever sê daar is nie geld nie en daarom sal selfs die GNU nie kan help nie. Hy sê hy weet ook nie van nog ’n regeringsinisiatief wat die OBK gefinansier het wat werklik gewerk het nie.
Van den Heever wys daarop dat ons reeds growwe onreëlmatighede in die verkryging van openbare hospitaalfasiliteite gesien het. “Die hoof van die nasionale departement van gesondheid word selfs deur die Valke ondersoek omdat hy na bewering terugbetalings vir ‘n hospitaalopgradering geneem het.
“Daar is duidelik beduidende probleme met korrupsie wat verband hou met enige openbare verkrygingsproses. Alle openbare aankope moet dus apart gehou word van die politieke aanstellings in die regering en ten volle deursigtig gemaak word.”
Rossouw eggo Van den Heever se sentimente. “Motsoaledi het net verwys na praatjies oor samesprekings. In elk geval, die OBK is ‘n beleggingsagentskap, nie ‘n ontwikkelingsagentskap nie. Wat is die wins wat dit sal kan toon uit die bou van openbare hospitale? Die OBK sal nie ’n bate ontvang wat verkoop kan word om wins te maak nie.”
Hy sê dit is ‘n “mal idee” en dat dit duidelik is dat die regering nie verstaan dat hulle nie die OBK se geld besit nie en dat die OBK dit nie eens besit nie – dit is die staatspensioenarisse en -werknemers se geld.
“Die OBK moet in die beste belang van sy lede en Suid-Afrika optree. Die OBK moet dit nie eers oorweeg om die bou van openbare hospitale te finansier nie. Motsoaledi moet die Nywerheidsontwikkelingskorporasie (NOK) of die Ontwikkelingsbank nader.”
