Brittanje en Egipte onderteken die Suezkanaal-ooreenkoms – 19 Oktober 1954
Die Suez-kanaal is in 1869 geopen.
As die maklikste skakel na beide die Middellandse See en die Indiese Oseaan was die kanaal van groot strategiese belang. Geleë in Egipte en grootliks in besit van die destydse Egiptiese heerser, is aandele in die kanaalbedryfsmaatskappy in 1875 aan die Britse regering verkoop. Die Britse inval in Egipte in 1882 het die kanaal en die land Egipte onder volle Britse beheer gebring en is deur ‘n huurkontrak deur die Tweede Wêreldoorlog in stand gehou.
Met die uitbreek van die Arabies-Israeliese Oorlog in 1948 het Brittanje gepoog om sy teenwoordigheid uit die streek te verwyder, aangesien die koste van die instandhouding van die land en die kanaal te groot geword het.
Teen die vroeë 1950’s het dit egter gepoog om sy posisie in die Midde-Ooste te konsolideer as gevolg van die groot oliereserwes. Brittanje was dus vasbeslote om sy beheer oor die Suez-kanaal te behou, ten spyte van die bestaan van ‘n Egiptiese regering en sy toenemende weerstand teen Britse teenwoordigheid. In 1951 het die Egiptiese regering die 20-jaar huurkontrak teruggetrek wat in die Anglo-Egiptiese Verdrag van 1936 bepaal is.
Brittanje het geweier om aan die kanaal te onttrek, wat gelei het tot anti-Britse betogings waarin beide Britse burgers en Egiptenare dood is. Na ‘n tydperk van relatiewe politieke onstabiliteit, is ‘n militêre staatsgreep uitgevoer, waarin ‘n republiek onder kolonel Nasser gestig is.
Brittanje was gretig om die verdere verswakking van betrekkinge met Egipte te voorkom, veral onder sy nuwe leierskap, en het tot die Suez-kanaalooreenkoms ingestem. Dit is op 19 Oktober 1954 onderteken en behels die onttrekking van Brittanje se troepe uit die streek, in ruil vir die instandhouding van die kanaal as ‘n Britse basis.
Die bepalings van hierdie ooreenkoms was egter van korte duur, aangesien Nasser bedreig is deur Brittanje se noue betrekkinge met Irak en Jordanië. Nasser se reaksie op Brittanje se betrekkinge met die Midde-Ooste het gelei tot die Suez-krisis van 1956. Na aanleiding van die geskille oor eienaarskap en gebruiksreg, was die Suez-kanaal gesluit tot 1975.
Huidiglik gaan byna 20 000 skepe elke jaar deur die kanaal.
Verwysings:
Oor Geografie ‘Suez-kanaal verbind die Rooi See met die Middellandse See”, From:About Geography,[aanlyn] Beskikbaar by: www.geography.about.com [Besoek op 19 Oktober 2012]|
Suez-kanaal “Canal History”, From: Suez Canal, [aanlyn] Beskikbaar by: www.suezcanal.gov.eg [Besoek op 19 Oktober 2012]
