Suid-Afrika se landbousektor het ’n nare skok gekry van Stats SA se jongste bruto binnelandse produk-skatting vir die laaste kwartaal van 2023, met kundiges wat kop gekrap het oor die syfers.
In sy jongste verslag oor BBP vir die vierde kwartaal van 2023 het Stats SA ‘n marginale toename in BBP op 0,1% vir die tydperk aangeteken, en groei van 0,6% vir die volle jaar.
Vir die landbousektor het die statistiek liggaam egter ‘n aansienlike daling van 12,2% aangeteken – iets wat kenners by die Buro vir Voedsel- en Landboubeleid (BFAP) verras het, wat ‘n veel kleiner daling verwag het.
“Terwyl BFAP lank reeds ‘n afname voorspel het, glo ons dat hierdie inkrimping meer in die omgewing van 3% tot 5% was,” het dit gesê.
Suid-Afrika se landbousektor is een van die grootste werkgewers in die land, met sowat 920 000 werkers in diens. Die sektor het in 2023 onder druk gekom weens verskeie teenwinde – insluitend beurtkrag en die voëlgriep-uitbraak.
Landbou se ekonomiese prestasie in die vierde kwartaal in vergelyking met dieselfde kwartaal in 2022 toon ‘n inkrimping van 35%, wat gevolg het op die vorige daling van 30%, het die BFAP opgemerk.
“Daar is verskeie faktore hieragter, waarvan die belangrikste die gewone impak van seisoenaliteit, dalende veldgewas produsentepryse en die impak van voëlgriep op plaasinkomste is. Wanneer die impak van seisoenale verskuiwings uit die vergelyking geneem word, dui die gerapporteerde syfers daarop dat die landbou jaar-tot-jaar vir drie uit die vier kwartale in 2023 gedaal het.”
Volgens die BFAP het Suid-Afrika se landbousektor in alle opsigte ‘n baie moeilike jaar gely, maar ‘n dubbelsyfer-afname klop steeds nie.
Die groep het gedelf in historiese syfers wat dateer uit 1946 en het slegs agt geleenthede gevind waar die land se boerderysektor afnames van meer as 10% gesien het.
“Die laaste aansienlike afname (van -19.9%) wat in 1995 plaasgevind het, was hoofsaaklik as gevolg van ‘n ernstige El-Nino-geïnduseerde droogte wat groot dele van die landbou-ekonomie geraak het drie jaar na die ernstige sub kontinentale droogte van 1992,” het die groep opgemerk.
Ander groot dalings het voorgekom in 1949 (-11,3%), 1964 (-11,4%), 1968 (-12%), 1973 (-12,6%) en 1983 (-22,7%).
“Vier van hierdie groter as 10%-dalings het gevolg op sterk groei die vorige jaar, wat daarop dui dat die basis-effek ook tot groot dalings kan bydra.”
Snuffel die agteruitgang uit
In die jongste kwartaal het die BFAP gesê daar is niks in die data wat daarop dui dat die daling so diep was as wat voorgestel is nie.
‘n Afname in die reële landbou-BBP behels ‘n kombinasie van dalende inkomste en/of verhoogde uitgawes, lui dit. Deur produksiedata van die Departement van Landbou, Grondhervorming en Landelike Ontwikkeling te gebruik, raam die BFAP dat inkomste in die sektor in 2023 in reële terme met ongeveer 3,0% afgeneem het.
Dit impliseer dat die groot afname in BBP gedryf is deur hoër insetpryse en verhoogde uitgawes.
Insetpryse het egter in 2023 met sowat 3,6% gedaal, het die groep opgemerk, wat beteken dat boere besteding met meer as 17% moes verhoog het om rekening te hou met die daling wat Stats SA aangeteken het.
“Dit lyk onwaarskynlik, veral in die lig daarvan dat twee aansienlike koste-items wat hierdie toename in intermediêre uitgawes aandryf blyk te wees veevoer en kunsmis. Dié twee beslaan ’n gesamentlike 49% van die mandjie van koste-items wat in die BBP-berekening vir landbou gebruik word,” het die groep gesê.
Die kunsmis indeks het met 14,4% gedaal, het die BFAP gesê, terwyl voerpryse met 6,8% gestyg het – nie een van die twee is verantwoordelik vir die syfers wat nodig is om die skerp BBP-daling te registreer nie. Boere sou 42% meer kunsmis en 13,2% meer voer moes gekoop het om dit te doen.
“Gegewe die huidige ekonomiese omgewing, het produsente gekyk na moontlike maniere om uitgawes te besnoei en dus lyk die skerp gerapporteerde styging in intermediêre uitgawes nie aanneemlik nie,” het die BFAP gesê.
Die groep het opgemerk dat databronne wat met insette verband hou, agterbly en nog in die data vrygestel en oorweeg moet word, dus verwag hulle dat die finale syfers kan verander wanneer dit by die mengsel gevoeg word.
“BFAP se beste skatting van die reële landbou-BBP vir 2023, deur gebruik te maak van ‘n hand aanpassing van verskillende inset-uitgawe-items in ooreenstemming met ons eie projeksies en inligting wat van binne die bedryf ontvang word, is in die reeks van -2% tot -5%, afhangende van watter deflators gebruik word om van nominale na reële waardes te kry.”
