Die onlangse bevinding deur die Suid-Afrikaanse Menseregtekommissie (SAMRK), dat geslagtelike skooldrag onbillike diskriminasie uitmaak, is met gemengde reaksie ontvang, met onderwysersvakbond Naptosa wat gesê het dat die hele saak oor geslagsneutrale uniforms uit die weg geruim is. Die SAMRK pleit by die departement van basiese onderwys om geslag neutrale beleid oor skooldrag by skole in te stel sodat leerders volgens hul geslagsidentiteit kan aantrek.
“Om akkommoderend te wees is een ding, maar ‘n mens kan nie die hele kultuur van ‘n skool verander deur almal dieselfde te laat lyk nie,” het hy gesê. Hy het gesê dit is ‘n onderwerp wat sensitief bespreek moet word. “Die verslag van die kommissie verstaan nie die werklikheid op skool nie deur te sê ons moet een uniform in die skool hê.
“Ek stem saam, uniforms is duur en ons moet miskien probeer om die koste van uniforms te beperk, maar ons moet nie meegevoer raak met hierdie dinge, wat die hele prentjie skeeftrek nie,” het hy gesê.
Die SAMRK het vandeesweek ’n verslag oor sy ondersoek na skooldrag voor die portefeuljekomitee oor Basiese Onderwys ter tafel gelê. Die ondersoek het diskriminerende praktyke teen geslag-nie-konformerende leerlinge blootgelê, wat volgens die SAMRK grondwetlike beskerming oortree het. Die kommissie het aanbeveel dat eenvormige beleide leerlinge toelaat om volgens hul geslagsidentiteit en uitdrukking aan te trek.
Naptosa se uitvoerende direkteur, Basil Manuel, wat aan die SAMRK-verhore oor die kwessie deelgeneem het, het gesê: “Dit is nie ‘n kwessie van seuns wat rompe wil dra of meisies wat broeke wil dra nie.
Die SAMRK pleit by die departement van basiese onderwys om geslag neutrale beleid oor skooldrag by skole in te stel sodat leerders volgens hul geslagsidentiteit kan aantrek.
Die kommissie sê die departement kan dit ook gerus oorweeg om die noodsaaklikheid van die gebruik van somer- en winterdrag (en moontlik spesiale uniforms vir gr. 12-leerders) in skole te hersien. Die MRK het die departement nou ses maande gegee om sy aanbevelings by skole in werking te stel.
Die aanbevelings kom uit ’n verslag oor skooldrag en die “oorregulering van voorkoms in skole” wat die MRK vandeesweek voor die parlementêre portefeuljekomitee oor basiese onderwys ter tafel gelê het.
Die verslag lui dat beleid oor skooldrag en leerders se algehele voorkoms in sekere omstandighede inbreuk maak op ʼn leerder se reg op waardigheid en dat daar geen regmatige doel daarmee is vir skole om sogenaamde geslag stereotipiese uniforms af te dwing nie.
Die kommissie glo ook nie daar is enige wettige doel om verskillende standaarde vir manlike en vroulike leerders te handhaaf nie, ook nie om haarlengte te reguleer, natuurlike hare te verbied óf die kleur van meisies se hare – en selfs hul onderklere – te reguleer nie.
Die SAMRK meen die regulering van skoolmeisies se onderklere maak inbreuk op hul privaatheid en waardigheid, “aangesien daar geen manier is om dit af te dwing sonder om hul regte ernstig te skend nie”.
Die kommissie sê ook dit is onwettig om die skending van ’n skool se voorkoms en uniformbeleid as ’n dissiplinêre kwessie te hanteer.
Die kommissie het bevind dat Suid-Afrikaanse skole ʼn streng binêre benadering tot eenvormige beleide handhaaf wat geslagstereotipies is en, volgens die MRK, vrouehaat versterk. Hierdie beleide reguleer dikwels vroulikheid, meisieskap en seksualiteit, wat patriargale norme in stand hou.
Die kommissie sê voorts ’n binêre benadering tot kwessies sluit sommige leerders uit en wek kommer oor moontlike diskriminasie teen die LGBTIQ+-gemeenskap.
Die bevindings in die verslag volg op ’n ondersoek nadat die kommissie ingelig is oor verskeie voorvalle by skole.
Die Uthingo Network, voorheen bekend as die Gay and Lesbian Network, ‘n organisasie wat die regte van LGBTI+ mense beywer, het die SAMRK se verslag verwelkom. Dit het gesê die bevindinge van die verslag beklemtoon die dringende behoefte aan inklusiewe nasionale riglyne oor skooldrag.
Brian Sibeko-Ngidi, direkteur van die Uthingo-netwerk, het gesê die oorregulering van leerders se voorkoms, insluitend hare en uniforms, hou diskriminasie voort en skend hul regte. “Die afdwinging van geslagsdragkodes belemmer nie net individuele uitdrukking nie, maar versterk ook verouderde geslagstereotipes, wat moontlik grondwetlike beginsels oortree,” het hy gesê.
Ngidi het gesê die oproep vir die finalisering van riglyne oor seksuele oriëntasie, geslagsidentiteit en uitdrukking is deurslaggewend om die beskerming van alle leerders in hul diverse seksuele oriëntasies, geslagsidentiteite, uitdrukkings en geslagskenmerke te verseker. Hy het gesê Suid-Afrika het riglyne nodig wat ‘n verbintenis tot inklusiwiteit sal weerspieël.
