Swede het ‘n veroordeelde Iranse oorlogsmisdadiger vrygelaat as deel van ‘n gevangene-ruilooreenkoms.
Teheran en Stockholm het die uitruiling uitgevoer en Iran het ‘n diplomaat van die Europese Unie en ‘n ander man vrygelaat in ruil vir Hamid Nouri. Nouri is daaraan skuldig bevind dat hy medepligtig was aan die massa-teregstellings van 1988 in die Islamitiese Republiek.
Dit het waarskynlik gelei tot die aanhouding van die twee Swede, deel van ‘n langlopende strategie deur Iran om diegene met bande in die buiteland te gebruik as bedingingsskyfies in onderhandelinge met die Weste.
Terwyl ‘n Iranse staatstelevisie beweer Nouri is “onwettig aangehou”, het die Sweedse premier Ulf Kristersson gesê diplomaat Johan Floderus en ’n tweede Sweedse burger, Saeed Azizi, staar “hel op aarde” in die gesig in die tronk waar hulle aangehou word in Iran.
Staats-TV in Iran het beelde uitgesaai van Nouri wat mank van ‘n vliegtuig by Teheran se Mehrabad Internasionale Lughawe afgestap het en omhels word deur sy familie.
“Ek is Hamid Nouri. Ek is in Iran,” het hy gesê. “God maak my vry.”
Hy het ‘n punt daarvan gemaak om herhaaldelik na die Mujahedeen-e-Khalq te verwys en hulle met sy vrylating bespot. Die Iranse dissidentegroep het die ruil in ‘n verklaring gekritiseer en gesê “dit sal die godsdienstige fassisme aanmoedig om terrorisme, gyselaars en afpersing te versterk.”
Oman, ‘n sultanaat aan die oostelike rand van die Arabiese Skiereiland, het die vrylating bemiddel, het sy staatsbeheerde nuusagentskap berig. Oman het lank gedien as ‘n onderhandelingsgenoot tussen Iran en die Weste. Die ruil kom terwyl die Moslem-wêreld Eid al-Adha vier, wat die einde van die Hajj-pelgrimstog aandui en gewoonlik sien hoe gevangenes bevry word.
In 2022 het die Stockholm-distrikshof Nouri tot lewenslange tronkstraf gevonnis. Dit het hom geïdentifiseer as ‘n assistent van die adjunk-aanklaer by die Gohardasht-gevangenis buite die Iranse stad Karaj.
Die massa-teregstellings van 1988 het gekom aan die einde van Iran se lang oorlog met Irak. Nadat Iran se destydse Opperleier, Ruhollah Khomeini, ‘n wapenstilstand deur die Verenigde Nasies aanvaar het, het lede van die Iranse opposisiegroep Mujahedeen-e-Khalq, swaar gewapen deur Saddam Hussein, in ‘n verrassingsaanval oor die grens van Iran gestorm.
Iran het uiteindelik hul aanval afgeskaal, maar die aanval het die weg gebaan vir die skynverhore van politieke gevangenes, militante en ander wat as “doodskommissies” bekend sou staan.
Internasionale regte-groepe skat dat soveel as 5 000 mense tereggestel is. Iran het nog nooit die teregstellings wat blykbaar in opdrag van Khomeini uitgevoer is, ten volle erken nie, hoewel sommige redeneer dat ander topamptenare effektief in beheer was van die teregstellings in die maande voor Khomeii se dood in 1989.
Wyle Iranse president Ebrahim Raisi, wat in Mei 2024 in ‘n helikopterongeluk dood is, was ook betrokke by die massa-teregstellings.
Floderus se familie het gesê hy is in April 2022 by die Teheran-lughawe gearresteer terwyl hy teruggekeer het van ‘n vakansie saam met vriende. Floderus was maande lank aangehou voordat sy familie en ander sy aanhouding openbaar gemaak het.
Azizi se saak was nie so prominent nie, maar in Februarie 2024 het die groep Menseregte-aktiviste in Iran berig dat die tweeledige Iraans-Sweedse onderdaan deur Teheran se Revolusionêre Hof tot vyf jaar tronkstraf gevonnis is op aanklag van “samestelling en samespanning teen nasionale veiligheid.” Die groep het gesê Azizi het kanker.
Die EU se topdiplomaat, Josep Borrell, het die vrylating van die twee mans geloof.
“Ander EU-burgers word steeds arbitrêr in Iran aangehou,” het hy op die sosiale platform X geskryf. “Ons sal voortgaan om saam met ander EU lande te werk vir hul vryheid.”
Laat Saterdagaand het Azizi en Floderus in Stockholm geland en is deur Swede se eerste minister, Ulf Kristersson, verwelkom.
Kristersson het joernaliste in Stockholm toegespreek en bevestig die mans was “vry en hulle is weer op Sweedse grond.”
“Dit was ‘n lang tydperk van lyding wat nou verby is vir Johan en Saeed, natuurlik, maar ek dink ook amper net soveel vir diegene wat hier by die huis vir hulle gewag het,” het hy gesê.
Iran het lank aangevoer hy hou nie gevangenes aan om in onderhandelinge te gebruik nie, ten spyte van jare van veelvuldige ruiltransaksies met die VSA en ander nasies wat die teendeel bewys het.
Ahmadreza Djalali, ‘n Sweeds-Iraanse kenner van rampgeneeskunde, wat ‘n VN-paneel lank reeds beskryf het as arbitrêr word steeds deur Teheran aangehou sedert sy inhegtenisneming in 2016, is egter nie bevry nie. Djalali staar moontlike teregstelling in die gesig nadat hy in 2017 skuldig bevind is op aanklagte van “korrupsie op aarde”. Amnestie Internasionaal het dit as ’n “gruwelike onregverdige verhoor” in die Revolusionêre Hof veroordeel.
“Ahmadreza Djalali se familie is nie ingelig of op enige manier gewaarsku dat daar ‘n deurlopende ooreenkoms is en dat Ahmadreza Djalali agtergelaat gaan word nie. Al is hy die Sweedse burger wat die langste gyselaar gehou is,” het ‘n veldtog vir sy vrylating op X gesê: “Hulle lees vandag die nuus, soos enigiemand anders.”
Associated Press-skrywers Amir Vahdat in Teheran, Iran, en Jari Tanner in Helsinki het tot hierdie verslag bygedra.
