Suid-Afrikaanse skole word toenemend geteiken deur misdadigers wat betrokke is by afpersing, vandalisme en diefstal.
Owerhede en onderwysamptenare het kommer uitgespreek oor die groeiende aantal gevalle wat personeel, skoolbedrywighede en infrastruktuur oor verskeie provinsies raak.
Die Minister van Basiese Onderwys, Siviwe Gwarube, het die eerste keer die kommer uitgespreek oor ‘n toename in afpersingsvoorvalle aan die einde van 2024.
In een geval by die Efata Skool vir Blindes in die Oos-Kaap het misdadigers R50 000 van ‘n verpleegster geëis. Toe sy weier, is haar besittings gesteel, en die skoolhoof is ook gedreig.
In die Wes-Kaap, by die Zane Mfundo Laerskool in Philippi-Oos, is onderwysers na bewering gedwing om 10% van hul salarisse aan misdadigers te betaal in ruil vir beskerming.
Klasse by die skool is gekanselleer weens veiligheidsredes, en hoewel die saak by die polisie aangemeld is, was daar min tot geen reaksie nie.
Gwarube het gesê hierdie tipe afpersing is nie meer tot een provinsie beperk nie. Meer skole regoor die land het soortgelyke dreigemente in 2025 aangemeld, wat kommer wek oor die veiligheid van opvoeders en die gebrek aan ‘n konsekwente reaksie.
Op 26 Julie 2025 het onderwysers by die Dalibhunga Senior Sekondêre Skool in Ngqeleni berig dat hulle ‘n dreigbrief op skoolterrein gevind het. Die brief het ‘n maandelikse beskermingsfooi van R1 000 van elke onderwyser geëis.
Volgens die Suid-Afrikaanse Polisiediens (SAPD) is die saak na die Oos-Kaapse Provinsiale Georganiseerde Misdaadeenheid verwys weens die erns van die dreigement.
“Die Oos-Kaapse Georganiseerde Misdaadeenheid ondersoek ‘n saak van afpersing na ‘n kriminele klagte,” het die SAPD gesê.
“Ons doen ‘n beroep op skoolpersoneel, leerders en die gemeenskap om waaksaam te bly en enige verdagte aktiwiteite aan te meld.” Geen arrestasies is tot dusver gemaak nie.
Waarnemende Provinsiale Kommissaris van die Oos-Kaap, Majoor-generaal Thandiswa Kupiso, het gesê die saak word as ‘n prioriteit behandel.
“Afpersing wat op opvoeders teiken, is ‘n aanval op ons onderwysstelsel en gemeenskapsstabiliteit. Die Georganiseerde Misdaadeenheid gebruik alle beskikbare hulpbronne om ondersoek in te stel,” het sy gesê.
In die Wes-Kaap het kriminele aktiwiteite die vorm aangeneem van skoolvandalisme en diefstal, veral gedurende skoolvakansies.
Die Wes-Kaapse LUR vir Onderwys, David Maynier, het berig dat 57 voorvalle van inbraak en vandalisme by 46 skole aangeteken is gedurende die Junie/Julie 2025-vakansietydperk.
Dit is ‘n toename van dieselfde tyd verlede jaar, toe 45 voorvalle wat 39 skole geraak het, aangemeld is.
Maynier het gesê gesteelde of beskadigde items sluit in heinings, geboutoebehore, elektriese bedrading, kombuistoerusting, rekenaars, sporttoerusting, loodgietersonderdele en verskeie voorrade. Die totale koste van die skade sal na verwagting R1 miljoen oorskry.
Die LUR vir Polisietoesig en Gemeenskapsveiligheid in die Wes-Kaap, Anroux Marais, het gesê hierdie voorvalle is ‘n ernstige kommer.
“Steel van ons skole is steel van ons kinders. Ons vra enigiemand met inligting oor hierdie misdade om vorendag te kom.”
In reaksie op die groeiende probleem het ‘n onafhanklike konsultasiefirma, Security Risk Assessment Concept, gesê dat die meeste skole in die land nie behoorlike sekuriteitsoorsigte ondergaan het nie.
“Ongeveer 99.89% van skole in Suid-Afrika het nog nooit ‘n onafhanklike risikobepaling gehad nie,” het die firma verklaar. “Hulle het nie voldoende sekuriteit nie en verstaan dikwels nie wat effektiewe beskerming behels nie.”
Die firma het gesê dat hierdie risikobepalings noodsaaklik is om skoolleiers te help om hul risiko’s te verstaan en hoe om dit aan te spreek.
“’n Behoorlike bepaling identifiseer spesifieke bedreigings en bied praktiese oplossings. Skole is verantwoordelik vir die veiligheid van kinders en personeel en moet hierdie verantwoordelikheid ernstig opneem.”
Die firma het ook ouers versoek om skoolsekuriteit te oorweeg wanneer hulle opvoedkundige instellings vir hul kinders kies. “Dit sluit nie net skole in nie, maar ook voorskoolse skole, kolleges en universiteite,” het dit bygevoeg.
