Joe Gqabi Distriksmunisipaliteit is die enigste munisipaliteit in die Oos-Kaap wat vir vier of meer agtereenvolgende jare ‘n skoon oudituitkoms ontvang het.
Dit is uitgelig deur die Ouditeur-Generaal (AG) se Gekonsolideerde Algemene Verslag oor Plaaslike Regeringsoudituitkomste vir 2023/24.
Die verslag het die swak stand van plaaslike regering regoor die land uitgelig. Van Suid-Afrika se 257 munisipaliteite het slegs 41 skoon oudits ontvang.
Onder die land se grootste metro’s was Kaapstad die enigste een wat hierdie standaard bereik het. Ouditeur-Generaal Tsakani Maluleke het gesê die voortgesette mislukkings van plaaslike regering toon dat nasionale en provinsiale ingrypings nie die verlangde effek gehad het nie.
In die Oos-Kaap het die meerderheid munisipaliteite swak presteer. Die Ouditeur-Generaal het opgemerk dat 85% wesenlike bevindinge gehad het.
Van die mees kommerwekkende punte was swak verkrygingspraktyke, versuim om onreëlmatige en verkwistende besteding te voorkom, en swak finansiële beheermaatreëls.
Byna die helfte van hierdie munisipaliteite het nie finansiële wangedrag behoorlik ondersoek of dissiplinêre stappe geneem wanneer nodig nie.
Ten spyte hiervan was Joe Gqabi een van ses munisipaliteite in die provinsie wat ‘n skoon oudit ontvang het. Joe Gqabi is veral noemenswaardig, aangesien dit die enigste een in die provinsie was wat vir vier jaar agtereenvolgens skoon oudits verdien het.
“Hierdie erkenning weerspieël die harde werk wat deur die munisipaliteite en entiteite onderneem is om skoon bestuur te implementeer en die stelsels en rekords in plek te hê om hul finansiële en prestasiestatus te regverdig,” het die munisipaliteit gesê.
Dit het bygevoeg dat minder as 10% van munisipaliteite en hul entiteite in die Oos-Kaap hierdie toekenning vir die 2023/24-boekjaar ontvang het, wat wys hoe moeilik dit is om te bereik.
‘n Skoon oudit beteken dat ‘n munisipaliteit finansiële state vry van wesenlike wanvoorstellings ingedien het, akkuraat oor sy prestasiedoelwitte gerapporteer het en aan wetgewing voldoen het.
“Dit weerspieël nie altyd die geleefde ervaring van alle gemeenskappe in ‘n munisipale gebied nie,” het Maluleke gesê. Sy het egter beklemtoon dat dit wel die nodige fondament skep vir effektiewe en deursigtige bestuur.
Joe Gqabi Distriksmunisipaliteit is in die noordoostelike deel van die provinsie geleë en grens aan die Vrystaat en Lesotho.
Dit sluit die plaaslike munisipaliteite van Walter Sisulu, Senqu en Elundini in, wat dorpe soos Lady Grey, Barkly-Oos, Burgersdorp, Ugie en Sterkspruit dek.
Terwyl Joe Gqabi erken word vir sy finansiële bestuur, begin die breër Oos-Kaap aandag trek namate meer Suid-Afrikaners na die provinsie begin trek.
Die jongste Absa Huiseienaarsentimentindeks (HSI) vir die eerste kwartaal van 2025 het dit uitgelig as deel van ‘n verskuiwing in migrasietendense.
Alhoewel die Wes-Kaap steeds positiewe netto migrasie aanteken, het Absa opgemerk dat dit verlangsaam het in vergelyking met die vorige drie kwartale, maar die Oos-Kaap sien voortgesette netto inkomende migrasie.
Stygende koste en verkeersopeenhoping in stede soos Kaapstad dryf kopers om alternatiewe te oorweeg.
Giovanni Gaggia, uitvoerende hoof van Real Estate Services South Africa, het gesê bekostigbaarheid speel ‘n groot rol.
“Bekostigbaarheid is die sleutel. Kopers prioritiseer toenemend waarde vir geld, en die Oos-Kaap bied groter eiendomme teen laer pryse as groot metro’s,” het hy aan BusinessTech gesê.
Hy het ook gewys op lewenstylveranderinge wat deur afstandwerk moontlik gemaak word. “Met hibriede en afstandwerk wat die norm word, verhuis professionele persone na kleiner dorpe waar die lewensgehalte hoër is,” het Gaggia gesê.
Alan Phillips, streekbestuurder vir Seeff in die Oos-Kaap, het gesê die provinsie is ook aantreklik vanweë sy hanteerbare verkeer en ryk kulturele erfenis.
“Verkeer is nie ‘n groot probleem hier nie, en die streek is ryk aan geskiedenis en kultuur. Dit is die geboorteplek van Suid-Afrikaanse ikone soos Nelson Mandela, Thabo Mbeki en Oliver Tambo, en sportlegendes soos Siya Kolisi en Makhaya Ntini,” het hy gesê.
Volgens Absa se HSI is 68% van kopers in die Oos-Kaap onder die ouderdom van 50, en byna 28% is onder 35.
Dit dui daarop dat die streek aantrekliker word vir jonger mense en gesinne wat op soek is na langtermyngeleenthede.
Gaggia het gesê die tendens sluit ‘n groeiende aantal gesinne in. “Ons het ’n toename gesien in jong gesinne en semmigrante van Gauteng en KwaZulu-Natal wat die Oos-Kaap kies vir skoolopleiding, veiligheid en leefstyl,” het hy gesê.
