Botswana se president Mokgweetsi Masisi se party het ‘n dawerende nederlaag in algemene verkiesings gely, volgens voorlopige tellings Vrydag, en het sy byna ses dekade se greep op die mag van die diamantryke land verloor.
Verslaggewing van telsentrums het getoon dat drie opposisiepartye saam 31 van 61 setels in die nasionale wetgewer by Woensdag se verkiesings gewen het, volgens ‘n AFP-telling, wat beteken dat Masisi se Botswana Demokratiese Party (BDP) geen kans gehad het om ‘n meerderheid te neem nie.
Die uitslae sal na verwagting later Vrydag deur die Onafhanklike Verkiesingskommissie bevestig word.
Meer as een miljoen mense was Woensdag geregistreer om te stem, uit ‘n bevolking van 2,6 miljoen, met kommer oor werkloosheid en wanbestuur in Masisi se eerste termyn ‘n leidende klagte in die dorre nasie.
Die BDP, wat sedert onafhanklikwording van Brittanje in 1966 regeer het, het tot dusver net ‘n enkele setel gewen, volgens AFP se verslag van vroeg Vrydag, met tellings nog aan die gang.
Die linksgesinde opposisie Umbrella for Democratic Change (UDC), onder leiding van Harvard-opgeleide menseregte-advokaat en presidensiële kandidaat Duma Boko, met 19 setels, het die opposisiekamp gelei.
Dit is gevolg deur sewe vir die Botswana Congress Party en vyf vir die Botswana Patriotic Front.
Onder Botswana se verkiesingstelsel sal die eerste party wat 31 van die 61 parlementêre setels inneem, as die wenner aangewys word en sy kandidaat as president aanstel. In die aanloop tot die stemming het kommentators die moontlikheid geopper van Botswana se eerste gehangde parlement.
“Botswana se nuwe dagbreek as Boko, UDC opkom,” het die onafhanklike koerant Mmegi gesê in ‘n weergawe van sy voorblad wat op Facebook geplaas is.
“BDP staar verpletterende parlementêre, raadsneerlaag in die gesig,” het dit geskryf.
Die UDC het ‘n aparte stemming by Woensdag se stembusse vir die plaaslike rade skoonskip gemaak in wat gesien is as ‘n aanduiding van die neiging vir die nasionale stemming.
Boko (54) het die UDC in 2012 geskep om partye teen die bolwerk van die BDP te verenig. Dit is die derde keer dat hy hom as president beskikbaar is.
“VERANDERING IS HIER,” het hy op Facebook geskryf toe sy party se sterk vertoning duidelik geword het.
‘n Belangrike bekommernis van kiesers was werkloosheid wat vanjaar tot 27 persent gestyg het, met jonger mense wat die meeste geraak is, en ‘n insinking in die ekonomie, deels weens verswakte diamantverkope, Botswana se enkele grootste inkomsteverdiener, met groei wat na verwagting tot een persent sal verlangsaam in 2024.
Daar was ook bewerings van korrupsie, nepotisme en wanbestuur deur Masisi se regering, terwyl die gaping tussen ryk en arm volgens die Wêreldbank een van die grootste ter wêreld is.
“Dit was veels te lank om onder ‘n stelsel te werk wat konsekwent dieselfde, hoogstens middelmatige resultate opgelewer het,” het Boko in Julie in ‘n onderhoud met die Suid-Afrikaanse kanaal ENCA gesê.
“Die mense in die land roep om verandering, hulle smag na iets verfrissend anders,” het hy gesê.
Die BDP se gewildheid het oor die dekades afgeneem en vir die eerste keer by die 2014-verkiesing tot onder 50 persent gedaal toe Ian Khama, seun van Botswana se eerste president, sir Seretse Khama, president was.
Maar die party het verwag om beheer oor die Suider-Afrikaanse nasie te behou, met Masisi (63) wat op stemdag gesê het “oorwinning is seker”.
Die nuwe regering sal daarop moet fokus om die land van sy diamantafhanklikheid te speen, het ontleders gesê.
“Die eerste prioriteit vir die volgende regering of president sal wees om die ekonomie te stabiliseer, ’n mate van strategiese sekerheid in die mynbousektor te skep,” het die onafhanklike politieke kommentator Olopeng Rabasimane gesê.
“Die tweede moet werkskepping wees, veral vir jongmense. Die derde een sal diversifikasie van die ekonomie wees weg van afhanklikheid van diamante.”
