Die staat het aangevoer dat die saak teen Moroadi Cholota, die voormalige persoonlike assistent van Ace Magashule, wesenlik is, en verskaf gedetailleerde redes om hul argument teen die toestaan van borgtog te ondersteun.
Cholota het Dinsdag haar tweede verskyning in die Bloemfonteinse landdroshof gemaak.
Sy staan tereg op aanklagte van bedrog, korrupsie en geldwassery wat verband hou met die Vrystaatse asbestender van R255 miljoen. Die voormalige persoonlike assistent word daarvan aangekla dat sy korrupte finansiële transaksies namens Magashule gefasiliteer het.
Tydens Maandag se verrigtinge het aanklaer Johan de Nysschen die beëdigde verklaring van Benjamin Calitz, ondersoekbeampte van die Valke, voorgelê, waarin die staat se redes uiteengesit word waarom Cholota se vrylating op borgtog teengestaan word.
In die beëdigde verklaring het Calitz aangevoer dat die vrylating van Cholota op borgtog nie die belange van geregtigheid sal dien nie, aangesien sy ‘n vlugrisiko inhou en waarskynlik verhoor sal ontduik. Die Valke-ondersoeker het Cholota ook daarvan beskuldig dat sy die hof mislei het deur sleutelinligting oor die gebeure wat tot haar uitlewering gelei het, weg te laat.
“Me Cholota was die onderwerp van ‘n Interpol-rooi kennisgewing wat uitgereik is nadat ‘n aansoek in Oktober 2021 gedoen is en op 13 Desember 2021 uitgereik is.
“Me Cholota, op haar beste, het die Verenigde State laas verlaat omdat sy nie in staat was om internasionaal te reis nie weens die bestaan van die rooi kennisgewing en sy sou gearresteer gewees het wanneer sy weer die Verenigde State binnegekom het,” lui die beëdigde verklaring.
Calitz het verduidelik dat Cholota aan die Bay Atlantic Universiteit in Washington DC studeer het op ‘n beurs wat in 2019 deur die Vrystaatse regering toegeken is.
Volgens die ondersoekbeampte is ’n brief in Augustus 2022 aan Cholota gestuur waarin sy in kennis gestel word dat haar beurs dalk gekanselleer kan word weens haar gebrek aan samewerking met Suid-Afrikaanse wetstoepassers.
Cholota het aanvanklik ingestem om as staatsgetuie te dien, maar sy het hierdie besluit omgekeer na ‘n onderhoud met die owerhede op 23 September 2021.
’n Lasbrief vir haar inhegtenisneming is daarna uitgereik.
Calitz het ook genoem dat Cholota twee keer versuim het om vertoë in te dien oor hoekom haar beurs nie teruggetrek moet word nie.
“Gevolglik is sy op 6 Oktober 2022 in kennis gestel dat haar beurs beëindig is en dat geen verdere betalings gemaak sou word nie, behalwe vir ‘n vliegkaartjie vir Me Cholota se terugkeer na Suid-Afrika om gedek te word indien sy sou wou terugkeer. Me Cholota het nie teruggekeer nie.”
Hy het opgemerk dat Cholota se voormalige regsverteenwoordiger, Victor Nkhwashu, in Januarie 2023 die staat ingelig het dat sy van plan is om vrywillig na Suid-Afrika terug te keer. Teen Mei 2023 het Nkhwashu egter berig dat hy geen kommunikasie van Cholota of haar familie ontvang het oor haar terugkeer nie.
Calitz se beëdigde verklaring het verder onthul dat Cholota aanvanklik in die VSA gearresteer is nadat haar studievisum verval het, maar later vrygelaat is.
Die Amerikaanse regering het Suid-Afrika se versoek om haar uitlewering goedgekeur, met die proses wat in April 2024 begin het.
Die proses is egter vertraag omdat owerhede nie in staat was om vas te stel waar Cholota in die VSA is nie. Sy is uiteindelik op 12 April 2024 in Baltimore gearresteer.
Nadat Cholota ingestem het tot haar aanhouding in die VSA, het sy Suid-Afrika se uitleweringsversoek op 9 Mei 2024 in die Konstitusionele Hof betwis.
Op 7 Junie 2024 het regter Erin Aslan, Maryland Distrikshof beslis dat Cholota aan Suid-Afrika uitgelewer kan word, en bevind dat die Nasionale Vervolgingsgesag (NVG) “voldoende” bewyse gelewer het om sy bedrog- en korrupsiesaak te ondersteun.
Calitz het opgemerk dat Cholota se appèl teen die Amerikaanse hof se uitspraak onsuksesvol was.
Terwyl haar ConCourt-aansoek op 26 Julie 2024 van die hand gewys is, het die VSA haar uitlewering eers op 31 Julie, gemagtig.
Die Valke-beampte het aangevoer dat Cholota se aanhouding van byna vier maande, soos uiteengesit in haar beëdigde verklaring wat Maandag in die hof aangebied is, ‘n situasie van “haar eie maaksel” was.
Hy het Cholota se bewerings dat Suid-Afrikaanse owerhede “apartheid-era taktiek” gebruik het en haar grondwetlike regte geskend het, weerlê.
Calitz het daarop gewys dat hoewel Cholota met behulp van noodreisdokumente uitgelewer is, niks haar verhinder het om aansoek te doen vir ‘n nuwe paspoort of om ‘n heruitreiking van die paspoort wat sy in die VSA agtergelaat het, te versoek, wat geldig bly tot 2029.
Die ondersoekbeampte het bevraagteken hoe Cholota dit reggekry het om haar voortgesette lewe en studies in die VSA te finansier nadat haar beurs gekanselleer is.
Hy het ook haar bewering dat sy net ‘n lae borgbedrag kan bekostig, in twyfel getrek.
“Logiese vrae moet verder gevra word oor wie regsverteenwoordiging beide in hierdie verrigtinge en dié wat afgewys is in die konstitusionele hof befonds, veral omdat sy net borgtog van R2 500 kan bekostig.”
Cholota het Maandag by monde van haar prokureur Advokaat Loyiso Makapela aan die hof gesê sy is tans werkloos.
Intussen het Calitz aangevoer dat daar ‘n “sterk saak” teen Cholota is.
“Me Cholota se eie e-posse en rekords weerspieël baie van die bewyse wat die staat teen haar het. Ek dra geen kennis van ander entiteite se ondersoeke nie en nie een van hulle het gelei tot ‘n kriminele ondersoek nie, in elk geval het my ondersoek voldoende bewyse gevind om die aanklagte te handhaaf.”
Hy het bygevoeg dat Cholota voorheen owerhede in die VSA ontduik het en het aangevoer dat sy waarskynlik dieselfde sal doen as sy op borgtog vrygelaat word.
“Me Cholota het haar uitlewering by elke stap en op elke manier beveg, sy het geen begeerte om tereg te staan en haar onskuld te bewys soos sy sê nie.”
Landdros Estelle De Langa het die borgtogverrigtinge tot Donderdag 15 Augustus uitgestel en die verdediging bykomende tyd gegun om sy skriftelike reaksie op die staat se voorleggings in te dien.
