Die Portefeuljekomitee vir Basiese Onderwys wil hê dat die departement die onlangs gepubliseerde regulasies van die Wysigingswet op Basiese Onderwyswette (Bela) hersien en ook die uitstaande regulasies so gou as moontlik finaliseer.
Dit kom nadat die Minister van Basiese Onderwys, Siviwe Gwarube, die publiek tot 5 September tyd gegee het om kommentaar te lewer oor twee stelle van die Bela-regulasies wat handel oor taal en skoolkapasiteit nadat die nuwe wet in Desember 2024 aangeneem is.
In ‘n onderhoud met die media oor die aktiwiteite van die komitee op Donderdag, het die voorsitter van die Portefeuljekomitee vir Basiese Onderwys, Joy Maimela, gesê dat hulle as die portefeuljekomitee ontevredenheid uitgespreek het met die gepubliseerde regulasies.
“Die eerste kwessie is die feit dat daar slegs twee stelle regulasies uit agt vrygestel word. Ons siening is dat die vrystelling van hierdie regulasies op so ‘n manier verwarring skep, want die regulasies praat met mekaar en moet met mekaar korreleer,” het sy gesê.
Maimela het gesê die vrystelling van slegs twee regulasies probeer die implementering van die Bela-wet in sy totaliteit ontspoor en skep ook verwarring.
“Boonop het die departement die sperdatum vir die vrystelling van die regulasies gemis. Die sperdatum was Junie, en hulle het slegs twee vrygestel.”
Sy het belanghebbendes versoek om betrokke te raak by die regulasies wat vir openbare kommentaar vrygestel is.
Maimela het opgemerk dat die regulasies na voedingsones verwys volgens die demografie en onderwysbehoeftes van omliggende gemeenskappe om toelatings te bepaal, terwyl die Wet die verantwoordelikheid vir toelatings aan die hoof van die departement gegee het.
“Ons glo dat dit nie in lyn is met die essensie of beginsel van die Wet nie. Dit versterk moontlik demografiese homogeniteit in teenstelling met die inklusiwiteit wat die Wet beoog het.”
Sy het ook gesê voor die vrystelling van die regulasies het die departement probeer om riglyne vir die Bela-wet te publiseer.
“In ons besprekings en ‘n vergadering met die Provinsiale Onderwysdepartement (PED’s) het agt uit nege aangedui dat dit verwarring skep,” het sy gesê en bygevoeg dat hierdie siening deur ander belanghebbendes gedeel word.
“Ons het as die portefeuljekomitee gewaarsku dat die uitvoerende gesag nie die inwerkingtreding van die regulasies moet gebruik om sekere dinge te probeer wen wat hulle nie tydens openbare deelname kon wen nie. Daar is sekere items wat in hierdie regulasies ingestel word wat tydens die openbare proses verwerp is.”
Maimela het gesê dit is die komitee se siening dat die uitvoerende gesag die regulasies gebruik om ander dinge deur die agterdeur te kry.
“Ons doen ‘n beroep op belanghebbendes om deeglik met die regulasies om te gaan.”
Sy het bygevoeg dat die Graad R-infrastruktuur en -befondsing ook kritieke kwessies is, aangesien hierdie klas verpligtend is ingevolge die nuwe wet.
Maimela het gesê dat gesprekke met die departement oor die gereedheid om Graad R as ‘n verpligte graad te implementeer, aan die lig gebring het dat daar ernstige kommer is oor die agterstand in infrastruktuur, begrotingsbeskikbaarheid en onderwyspersoneel.
“Jy het baie onderwysers wat Graad R onderrig, maar hulle het nie die nodige kwalifikasies nie. Toe ons na die planne van PED’s gekyk het om hierdie onderwysers te bekwaam, het ons kommer uitgespreek oor die tempo en om te verseker dat die Wet geaktualiseer word om Graad R en onderwysers te bekwaam,” het sy gesê.
“Ons doen ‘n beroep op die PED’s en die departement om seker te maak dat hulle die laaste stel regulasies so gou as moontlik finaliseer, maar ons doen ook ‘n beroep op die hersiening van die twee regulasies wat hulle in die staatskoerant gepubliseer het om te verseker dat hulle in lyn is met die Wet soos deur die Parlement aangeneem,” het Maimela bygevoeg.
