Ekurhuleni-burgemeester Nkosindiphile Xhakaza het ‘n omstrede elektrisiteitstariefverhoging vir die metro tydelik opgeskort na aanleiding van proteste deur inwoners in Tembisa oor ‘n vaste tarief van R126.
Xhakaza het met ‘n skare inwoners gepraat wat buite Rabasotho-saal die strate ingevaar het om te betoog, en hul frustrasie erken.
“Dit was pynlik sedert gisteraand en vanoggend, toe julle besluit het om te betoog,” het hy gesê. “Ons wil julle bedank vir julle vreedsame optrede. Geen eiendom is afgebrand nie, en niemand is beseer nie.
Xhakaza het beklemtoon dat die munisipaliteit se tariewe deur die konsultasieproses van die Geïntegreerde Ontwikkelingsplan (GOP) gegaan het, maar het die publiek se ontevredenheid erken.
“Die tariewe van die munisipaliteit is geraadpleeg deur die GOP-prosesse wat julle ken, maar dit is duidelik van waar ons is dat daar ‘n tarief is wat nie by julle pas nie,” het hy gesê.
“Wat belangrik is, is dat ons julle griewe gehoor het. Maar julle moet weet dat dit nie ons probleem as Ekurhuleni is nie.”
Hy het gesê die munisipale tariewe is gebaseer op Eskom se prysstruktuur, soos goedgekeur deur die Nasionale Energiereguleerder van Suid-Afrika (Nersa).
“Die struktuur van die munisipale tarief kom van Eskom. Dus, deur Nersa, word pryse goedgekeur. Ons word deur Nersa gelei oor hoe elektrisiteit sal styg, en wat ons eintlik van julle moet invorder,” het hy gesê.
Xhakaza het die onmiddellike opskorting van die vaste elektrisiteitstarief van R126 aangekondig terwyl die stad die kwessie hersien.
“Intussen skort ons die vaste tarief van R126 tydelik op,” het hy gesê.
“Maar ons doen ‘n beroep op julle om aan te hou om daardie petisies te stuur sodat ons deur die proses kan gaan om hierdie saak na die Burgemeesterskomitee en na die Raad te neem, sodat ons kan terugkom en ‘n permanente oplossing kan vind.”
Die protes, wat gewelddadig geword het toe polisie rubberkoeëls afgevuur het om skares te versprei, volg op die Stad Ekurhuleni se implementering van nuwe elektrisiteitstariewe wat op 1 Julie vir die 2025- en 2026-boekjaar in werking getree het.
Inwoners het kommer uitgespreek oor vaste maandelikse fooie van net minder as R109 vir enkelfase-verbindings en meer as R200 vir driefase-verbindings.
Die nuwe tariewe volg op ‘n nasionale elektrisiteitstariefverhoging van 12,74% wat deur die Nasionale Energiereguleerder van Suid-Afrika (Nersa) goedgekeur is en vanaf 1 April 2025 van krag is.
Die verhoging is deel van Nersa se meerjarige inkomstebepalingsplan, wat ook verdere verhogings van 5,36% in die 2026–2027-boekjaar en 6,19% in 2027–2028 insluit.
Nersa het gesê die verhogings is daarop gemik om die land se energievoorsiening te stabiliseer en Eskom se verslegtende finansiële posisie te ondersteun, wat belemmer deur verouderende infrastruktuur, vertraagde instandhouding en voortgesette beurtkrag.
Strate regoor Tembisa is geblokkeer deur brandende bande, klippe en puin. Wolke swart rook het die lug gevul terwyl betogers in groot getalle bymekaargekom het, ondersteun deur die Tembisa Community Forum (TCF) groep.
Brenda Mekoa, TCF se woordvoerder, het die munisipaliteit gekritiseer vir die implementering van die nuwe tariewe sonder vooraf konsultasie.
“Die munisipaliteit het hierdie verhogings ingestel sonder om die gemeenskap in kennis te stel,” het Mekoa aan IOL News gesê.
“Wyksraadslede sê hulle het niks van hierdie veranderinge geweet nie. Ons wil nie hierdie verhogings hê nie, en ons wil hê hulle moet onmiddellik geskrap word.”
Mekoa het gesê die impak van die prysverhogings word gevoel in beide Tembisa en die groter Ekurhuleni-streek.
Sy het gewaarsku dat die proteste sal eskaleer as eise nie nagekom word nie.
“As hulle nie aan ons eise voldoen nie, sal ons Tembisa tot stilstand bring,” het sy gesê.
“Ons wil nie verduidelikings hê nie. Die burgemeester (Alderman Nkosindiphile Dokter Xhakaza) moet om verskoning vra en die verhogings onmiddellik kanselleer. Indien nie, sal dinge erger raak as dit.”
Volgens Mekoa is vier mense, insluitend drie mans en een vrou, tydens die protesoptogte in hegtenis geneem.
Sy het beweer dat hulle aangehou is ten spyte daarvan dat hulle deelgeneem het aan wat sy as ‘n vreedsame protesoptog beskryf het.
“Die polisie skiet net lukraak op ons. Dis ‘n vreedsame protesoptog,” het sy gesê.
Die Gautengse polisiewoordvoerder, kolonel Dimakatso Nevhuhulwi, het bevestig dat niemand tydens die protesoptog in hegtenis geneem is nie.
Intussen het inwoners soos Johannes Papi, 62, van Wyk 10 in Lekaneng, hul frustrasie uitgespreek.
“Hierdie elektrisiteitsprobleem raak ons erg. Selfs al koop jy R600 se elektrisiteit, is die eenhede baie laag.” “Ek spandeer meer as R2 000 per maand net om die ligte aan te hou,” het hy gesê.
Papi, wat gesê het hy is moeg om diep in sy sakke te grawe, het bygevoeg dat hulle sal aanhou betoog totdat die tariewe omgekeer word.
EMPD-woordvoerder Katlego Mphahlele het bevestig dat paaie steeds versper is en die situasie onstabiel is.
In ‘n opgedateerde verklaring vroeër Maandag het Makgato gesê: “Die hoofpaaie is steeds versper met brandende bande. Betogers gooi klippe na bewegende voertuie. Wees asseblief versigtig.”
EMPD- en Suid-Afrikaanse Polisiediens (SAPD)-beamptes het Maandagoggend op die toneel gebly om die situasie te monitor.
