Die Amerikaanse Departement van Justisie (DoJ) se ondersoek na MTN se beweerde omkopery en korrupsie in die verkryging van kontrakte in Iran en Afghanistan het kommer laat ontstaan oor die moontlike eskalasie van spanning tussen Suid-Afrika (SA) en die Verenigde State (VSA).
Internasionale politiekkundiges waarsku dat die ondersoek die verhoudings tussen die twee lande, wat reeds gespanne is weens bestaande handelsspanning, aansienlik kan beïnvloed.
Dit volg op berigte dat MTN-voorsitter Mcebisi Jonas, ook president Cyril Ramaphosa se gesant na die VSA, hom uitgespreek het teen ‘n meedoënlose veldtog wat hy glo daarop gemik is om SA te isoleer, en dit bestempel as ‘n gesamentlike poging deur invloedryke individue om die land ‘n uitgeworpe staat te maak.
Die MTN-groep staan voor ‘n ondersoek deur die Amerikaanse DoJ met betrekking tot sy bedrywighede in Afghanistan en Iran, insluitend bewerings van omkopery om ‘n selfoonlisensie in 2005 te bekom, tydens Ramaphosa se ampstermyn as MTN-voorsitter.
President se woordvoerder Vincent Magwenya het nie gereageer op ‘n versoek om kommentaar oor die bewerings dat MTN Iranse amptenare omgekoop het om ‘n selfoonlisensie te bekom tydens Ramaphosa se ampstermyn as voorsitter van die maatskappy nie.
Die ondersoek deur die DoJ se hoof jurie hou verband met MTN se vorige bedrywighede in sy voormalige filiaal in Afghanistan en sy 49%-belang in die Iranse telekommunikasiemaatskappy Irancell.
MTN Groep het bevestig dat hulle deur hul eksterne Amerikaanse regsverteenwoordiger genader is rakende ‘n ondersoek deur die DoJ se hoof jurie.
MTN se hoof korporatiewe sakebeampte, Nompilo Morafo, het gesê die telekommunikasiemaatskappy werk saam met die DoJ en reageer vrywillig op versoeke om inligting.
Sy het gesê MTN het vroeg in 2024 uit sy Afghanistan-besigheid onttrek.
“MTN is nie aangekla van enige oortredings van die wet nie. Aangesien ons met ‘n voortgesette ondersoek te doen het, is MTN tans beperk in wat hulle kan sê. Ons sal verdere inligting verskaf wanneer ons dit kan doen,” het sy gesê.
Hierdie ontwikkeling kom te midde van ‘n agtergrond van gespanne bande tussen Pretoria en Washington, DC, waar president Donald Trump dit nodig gesien het om strafmaatreëls op Suid-Afrikaanse uitvoere in te stel.
Professor Kgothatso Shai, ‘n kenner in Afrika-politiek en internasionale betrekkinge aan die Universiteit van Limpopo, merk op dat die verhoudings tussen die VSA en SA ‘n laagtepunt bereik het, wat nie sedert voor 1994 gesien is nie.
Volgens hom sal die voortgesette ondersoek waarskynlik die bande tussen die twee nasies verder belemmer, selfs sonder afdoende bewyse.
“Die VSA is geneig om oortuigings bo bewyse te prioritiseer in sy buitelandse beleidsbesluite, veral wanneer dit die belange van wit oppergesag en voorreg in beide lande dien,” het hy gesê.
Hy het beklemtoon dat die geloofwaardigheid van die ondersoek en die Amerikaanse Departement van Justisie se onafhanklikheid van die politiek, van kardinale belang sal wees om die uitslag te bepaal.
Shai glo die ondersoek kan lei tot verhoogde ondersoek na Suid-Afrikaanse maatskappye wat in sensitiewe markte werk, maar bevraagteken die egtheid van sulke ondersoeke.
“Daar blyk ‘n goed gekoördineerde agenda te wees om die regering van SA te ondermyn en ons staat as ‘n uitgeworpene te projekteer,” het hy gesê.
Die ondersoek se impak op Suid-Afrika se verhoudings met ander lande, veral in die Midde-Ooste en Afrika, bly onseker.
Shai het opgemerk dat besighede soos MTN winsjag bo politiek prioritiseer, en die uitkoms van die ondersoek sal afhang van die bewyse wat aangebied word.
Dr. Frank Lekaba, ‘n senior dosent aan die Wits School of Governance en kenner van internasionale betrekkinge, merk op dat die VSA se ondersoek na MTN se handelinge óf deur die huidige Amerikaanse opposisie uitgebuit kan word om die verhoudings met SA verder te benadeel, óf dit sal nie noodwendig die diplomatieke bande tussen die twee nasies vererger nie.
Lekaba noem die onvoorspelbare aard van die VSA se buitelandse beleid en voortgesette gesprekke tussen presidente Ramaphosa en Trump oor die Oekraïne-Rusland-oorlog as faktore.
Hy glo dat die impak van die ondersoek na MTN se handelinge op die SA-VSA-verhoudinge onseker is.
Hy het egter gesê dat dit ook spanning kan vererger, veral onder Amerikaanse faksies wat krities is teenoor Suid-Afrika.
“Dit is ‘n veelvoud van kwessies wat aan die gang is waarvan ons nie met sekerheid kan sê of dit die diplomatieke verhouding tussen die twee lande sal beïnvloed of nie sal beïnvloed nie,” het hy gesê.
Hy het opgemerk dat SA in terme van geopolitiek goed vaar en gesê dat die Europese Unie lank reeds sy steun aan die land belowe het om hul plaaslike beleggings te verhoog.
“Ons is tevrede met byna ‘n kwart van die wêreld, behalwe vir die VSA en Israel. Hulle lyk soos die hoofantagoniste van Suid-Afrika se buitelandse beleid,” het hy gesê.
