Die Wêreldbank-verslag getiteld “Driving inclusive growth in South Africa” is ‘n welkome toevoeging tot die kundige advies ten gunste van die vermindering van SEB-premies in openbare verkryging, sê die Instituut vir Rasseverhoudinge (IRR).
Beleide wat eens goeie bedoelings gehad het, soos SEB, het volgens die verslag teruggesak. “Vandag het hierdie ingrypings so omslagtig geword dat dit die implementeringskapasiteit van die openbare administrasie, veral plaaslike amptenare, en oop ruimtes vir korrupsie smoor.”
Direk daarna koppel die verslag hierdie skade aan “staatskaping”.
Dit is geen verrassing nie, aangesien die IRR herhaaldelik daarop gewys het dat die sistemiese ontleding van die Staatskapingsverslag ‘n probleem gevind het in die “wetgewende ontwerp” wat staatskaping vergemaklik het. Dié probleem is verwarring wat geskep word deur die spanning tussen SEB-premies en “waarde-vir-geld”-verkryging in ‘n nie-deursigtige stelsel.
Die Zondo-verslag het die volgende raad gegee:
“Uiteindelik na die mening van die [Staatskaping] Kommissie word die primêre nasionale belang die beste gedien wanneer die regering die maksimum waarde-vir-geld in die verkrygingsproses verkry en verkrygingsbeamptes so ingelig moet word.”
Die Wêreldbank herhaal hierdie advies effektief, met sy eerste konkrete voorstel om “die doeltreffendheid van openbare besteding te verbeter”.
Wanneer ondoeltreffende SEB-premies bestee word, bevoordeel dit verbonde elites (van alle rasse), maar verminder waarde vir geld. Die Stad Kaapstad het byvoorbeeld bevind dat hy 7% aan SEB-premies op verkeersligbeheeronderdele bestee, wat beteken minder geld is oor om ander dinge te laat werk.
Om hierdie probleem aan te spreek, beklemtoon beide die Staatskaping-verslag en die Wêreldbank die belangrikheid daarvan om deursigtigheid in verkryging in te stel. Die Wêreldbank verklaar dat verkrygingsentiteite moet “data met die Nasionale Tesourie deel”.
Dit is ‘n belangrike oproep, aangesien die tesourie nog nooit oor die koste van SEB-premies berig het nie, ‘n skending van sy grondwetlike plig. Na aanleiding van die Wêreldbank se advies sal die Tesourie begin toelaat om daardie fout reg te stel.
Die IRR het voorheen versoek dat die tesourie deursigtig moet wees oor SEB-premies deur nuwe meganismes in te stel ter voorbereiding van die 12 Maart-begrotingsaanbieding.
Die Wêreldbank se raad om SEB te verslap strook nie net met die Staatskapingsverslag nie, maar ook met ‘n verslag van Harvard Universiteit en die IMF.
Die belangrikste is miskien dat die meerderheid Suid-Afrikaners ook SEB-premies wil beëindig.
’n Peiling wat in 2024 deur die IRR in opdrag gedoen is, het respondente gevra of SEB-premies uitgeskakel moet word of nie. 64% van swart respondente en 70% van alle respondente het verkies om SEB-premies tot R0 te verminder.
Anders gestel, aangesien Suid-Afrika sedert 2007 nie in reële terme gegroei het nie, ‘n unieke mislukking onder oop demokrasieë regoor die wêreld, sal die meeste mense graag van rasvoorkeure na ‘n weddenskap op ekonomiese groei wil oorskakel.
Die Wêreldbank adviseer “‘n ontwikkelingswinskoop, waardeur die land se elite verskuif het van die beskerming van hul eie posisies na dobbel op ‘n groeigebaseerde toekoms.”
Media contact: Gabriel Crouse, IRR Legal Executive Director Tel: 082 510 0360 Email: gabriel@irrlegal.org.za
Media enquiries: Michael Morris Tel: 066 302 1968 Email: michael@irr.org.za
