Skole is steeds ‘n teelaarde vir seksuele oortreders wat onder die dekmantel van ‘n goeie onderwyser wat omgee menige misdade teen kinders pleeg. Dit het dit moeilik gemaak vir leerlinge om veilig en geborge te voel.
Dit is volgens Dikgang Morudu, die president van die Nelson Mandela-kinderparlement wat met eNCA gepraat het na aanleiding van ‘n verslag deur die Suid-Afrikaanse Raad vir Opvoeders (SACE) oor seksuele geweld deur onderwysers binne skole.
Volgens die verslag is minstens 22 onderwysers afgedank nadat hulle tussen 2023 en 2024 skuldig bevind is aan ernstige misdade, insluitend seksuele wangedrag.
Morudu sê hy is bekommerd oor die toenemende gevalle van mishandeling wat die vertroue tussen onderwysers en leerlinge bevraagteken.
Hy sê wanneer daardie vertroue gebreek word, raak dit nie net die kind nie, maar die skool as geheel.
Hy het opgemerk dat alhoewel verslagdoeningskanale bestaan, voel baie leerlinge dat hulle niemand kan vertrou nie.
“Leerlinge se grootste vrees is dat sekere inligting wat gedeel word, deurgegee sal word, wat hul privaatheid benadeel. Leerlinge stel ‘n vertroulike derdeparty-verslagdoeningsmeganisme voor. Terselfdertyd het ons oop kommunikasie en ’n omgewing nodig wat leerlinge veilig laat voel om uit te praat,” het hy gesê.
Aan die ander kant het Khazimla Adam, Speaker van die Kinderparlement, saamgestem en gesê skole is nie meer veilige hawens nie en dat selfs jong seuns en meisies slagoffers is. Sy sê hierdie voorvalle lei dikwels tot sielkundige skade, depressie en ‘n verlies aan belangstelling in die skool.
“Hierdie gedrag weerhou die onderwys van wat ons wil hê, maar ook leerlinge word op die lang termyn geraak en beïnvloed wie hulle in die toekoms word,” het sy gesê.
Adam glo skuldige onderwysers moet die volle mag van die wet in die gesig staar en nie net hul name wat van die onderwysersrol geskrap word nie.
Nomusa Cembi van die Suid-Afrikaanse Demokratiese Onderwysersunie (SADTU) het ook seksuele wangedrag binne skole veroordeel en gesê dit gaan teen hul beleid sowel as die beroep in.
“Dit is hartseer om te hoor dat onderwysers meer so optree, veral omdat hulle ‘n belangrike rol binne ons skole speel en in die plek van die ouer optree. Ons ondersteun nie hierdie gedrag nie, aangesien dit in stryd is met die gedragskode en die beroep,” het sy gesê.
Sy het voortgegaan om oproepe deur leerlinge te ondersteun om die wet sy gang te laat neem wanneer dit by misdade soos hierdie kom.
Volgens die Suid-Afrikaanse Raad vir Opvoeders (SARO) is die onbepaalde verwydering van die register van praktiserende onderwysers die strengste sanksie wat uitgeoefen is wat hulle hul reg om te onderrig ontneem.
Op nasionale vlak word sommige gevalle deur die Raad vir Arbeidsverhoudinge van Opvoeders (RAVO) opgespoor.
Een onderwyser in Gauteng is verlede jaar skuldig bevind aan vyf aanklagte van seksuele wangedrag, waaronder die aanranding van drie leerlinge en twee onderwysers.
In ’n ander saak is ’n onderwyser van Mpumalanga daaraan skuldig bevind dat hy ’n leerling seksueel aangerand en geslaan het.
Onderwysdeskundige, Hendrick Makaneta, het ‘n groot probleem uitgewys met hoe onderwysers se agtergrond nagegaan word.
Hy het gesê onderwysers gaan slegs deur ‘n kriminele agtergrondondersoek wanneer hulle ‘n sertifikaat van SACE moet kry, wat sommige toelaat om die gevolge vry te spring as hulle later misdade pleeg.
Makaneta het ook genoem dat sommige ouers na bewering omkoopgeld van beskuldigde onderwysers neem om te vermy om hulle aan te meld, wat hierdie onderwysers in skole laat bly en meer leerlinge benadeel.
Hy het gevra vir ‘n gesentraliseerde punt om hierdie kwessie te hanteer en te verseker dat skuldige onderwysers aanspreeklik gehou word.
Woordvoerder van die onderwysdepartement, Elijah Mhlanga, sê hulle pak die saak aan.
Mhlanga sê amptenare gaan voort om onderwysers te betrek oor die handhawing van integriteit binne die sektor, maar baie maak staat op die RAVO om streng sanksies teen skuldige onderwysers af te dwing.
Toe Mhlanga die saak as ‘n strafsaak voortsit, het Mhlanga gesê die departement kan nie ‘n saak namens slagoffers open nie, maar kan hulle ondersteun wanneer hulle dit doen.
Ongelukkig is die departement van onderwys nie toegewyd en ernstig wanneer dit by hierdie misdade kom nie. Dit is makliker om oë toe te knyp, die onderwyser te beskerm en die leerling aan sy of haar eie genade oor te gee. Die besef dat die leerling moontlik steeds elke dag in die oortreder se teenwoordigheid met wees en die emosionele skade wat dit aan die leerling doen, word glad nie in ag geneem nie.
