Wanneer dit by ‘n stedelike woud kom, glo hierdie boomspesialis daaraan om dit inheems te hou en beklemtoon ‘n vervangingsboom vir wanneer die jakaranda vervang moet word.
Dit is jakaranda-seisoen in Pretoria, maar hier en daar sal jy dalk ‘n pragtige pers bloeiende boom sien wat soos die ikoniese Pretoria-boom lyk, maar by ‘n nader kyk blyk daar ‘n paar verskille te wees.
Jy het dalk op die Bolusanthus speciosus afgekom of soos dit ook die Vanwykshoutboom of boomwiseria genoem word.
Mpho Mathalauga, ‘n boomspesialis by die Suid-Afrikaanse Botaniese Instituut by die Pretoria Botaniese Tuin, is trots op die laning van hierdie skouspelagtige inheemse bome wat vol blom in die dienspad voor die Tuin in Cussoniaweg.
Hierdie bome boots die prag van jakarandabome na.
“Dit is ‘n manjifieke sierboom en het treffende pers blomme. Dit is goed geskik vir meubelhout en die reguit groeiende stingels word vir heiningpale gebruik. Dit is merkwaardig duursaam en termietbestand. Sy wortels word benut om maagkrampe te verlig,” het dié boomliefhebber van Limpopo gesê.
“Gegewe tyd en moeite, kan hierdie boom jakarandabome vervang wanneer hulle vrek. Hulle kan eerder Pretoria strate met inheemse pers blomme bedek.”
Bolusanthus vereer Harry Bolus (1834 tot 1911), ‘n Suid-Afrikaanse plantkundige en stigter van die Kaapstadse Bolus Herbarium; speciosus beteken mooi of pronkerig in Latyn.
Hy voel dat die boom tans nie tot sy volle potensiaal benut word nie.
“As ’n jakaranda wat dood is in tuine in Pretoria met die Bolusanthus vervang word, of ter wille daarvan geplant word, bly die lewendige pers landskap van ons stedelike woud dieselfde. Dit is ‘n uitstekende vervangingsboom. Kleinhandelkwekerye kan ‘n deurslaggewende rol speel om die boom te bevorder en die ekologiese waarde daarvan uit te lig,” het Mathalauga gesê.
Die boomwiseria is nie as bedreig gemerk op die Suid-Afrikaanse boomlys wat deur die instituut saamgestel is nie.
Hy het gesê die boomwisteria het verskeie voordele. Dit verg minder onderhoud as ’n jakaranda en is ook plaagbestand. Dit dra ook by tot die ekosisteem aangesien dit inheemse voëls en insekte lok.
Sy gunsteling boom is ‘n kremetart. “Hulle het ‘n baie spesiale plek in my hart omdat hierdie boom veerkragtigheid en uithouvermoë beliggaam op ‘n manier wat diep resoneer met my lewenservarings. Die boom kan dit regkry om vir duisende jare te oorleef. Dit dien as ’n kragtige simbool van krag en herinner my daaraan dat ons teëspoed kan oorkom en floreer, ongeag hoe moeilik die uitdagings is wat ons in die gesig staar.”
Hy het sy honneurs verwerf met navorsing oor hoe ‘n Asiatiese kewer die boom van die KwaZulu-Natalse Botaniese Tuin beïnvloed het.
“Dit is vir die eerste keer in 2017 opgespoor en het van die oudste bome in die Tuin geraak en het ook ’n impak op vrugtebome gehad. Deel van my fokus was om die tempo waarteen die kewer oor die streek versprei het te ontleed sodat ons dalk ’n omgewingspraktyk kan identifiseer wat die tempo waarteen die plaag die bome aanval kan verminder,” het Mathalauga gesê.
Sy belangstelling in bome is aangewakker deurdat hy in Limpopo grootgeword het.
“Bome is deel van ons gemeenskap se kultuur. Dit is waarheen ons gaan om stories te deel. Hierdie diep verbintenisse het my passie vir bewaring aangewakker toe ek bewus geword het van die bedreigings wat bome in die gesig staar van indringerspesies en verstedeliking.”
Dit is inderdaad so ‘n plek in Limpopo, Thulamela, waarheen hy gaan wanneer hy met die natuur wil skakel.
“Dit gaan nie net oor die natuurlike wonders van die bome in die omgewing nie, maar oor wat dit simboliseer: veerkragtigheid en geskiedenis. Hierdie ou mense, wat eeue lank deur ontelbare seisoene gestaan het, beliggaam die ryk kulturele erfenis van die streek en staan as stille getuies van die stories en tradisies van die mense wat saam met hulle geleef het.”
