Bouwerk gaan voort terwyl die raad ‘ondersoek’ doen.
Honderde groot, hoërklashuise het in ‘n onwettige ontwikkeling reg op die drumpel van Pretoria soos paddastoele opgeskiet met geen oënskynlike poging van die Stad Tshwane om dit te keer nie.
Daar is geen behoorlike strate, stormwaterdreinering, watervoorsiening, riool of vullisverwydering nie.
By navraag twee weke gelede daaroor kon die raad net sê hy “ondersoek die bestaan van die betrokke ontwikkeling om vas te stel of daar enige aansoeke vir infrastruktuur- en/of residensiële ontwikkelings ingedien is”.
“Sodra hierdie ondersoeke afgehandel is, sal ons ‘n opdatering kan gee,” het dit bygevoeg.
Moneyweb is deur twee inwoners van Leeuwfontein, ’n landbougebied noord van Pretoria op pad na Cullinan genader.
Richard Sharp en Willy Seeley woon en werk albei al jare op hul kleinhoewe en is baie bekommerd oor die onwettige ontwikkelings in die gebied.
“As alles bo verdenking is, het ek geen probleem daarmee nie,” sê Seeley, wat met gewasse en vee op sy eiendom boer. Daar is verskeie eksklusiewe landgoedere in die omgewing wat aan die nodige stadsbeplanningsvoorskrifte voldoen, en hy verwelkom dit.
Die onwettige ontwikkelings is egter ‘n bedreiging vir hul eiendomswaardes.
Hulle sê misdaad het dramaties toegeneem, en hulle is bekommerd oor die impak op die grondwater en oppervlakwater.
Sharp doen staalwerk op sy plot en plant groente, insluitend mielies, patats en tamaties. Sommige bure kweek pekanneute, tamaties en groenrissies en daar is ook ‘n groot kommersiële kwekery. Die kleinhoewes in die gebied wissel in grootte, rofweg tussen nege en 15 hektaar.
Sharp en Seeley het Moneyweb op ‘n toer geneem deur die ontwikkeling aan die noordekant van die pad van Montana na Cullinan, net verby die Baviaanspoort-gevangenis.
Wat ons gevind het, het ons verstom. “As jy een van hierdie huise in Waterkloof plaas, sal dit R4-5 miljoen werd wees,” sê Seeley.
Die huise is meestal groot, baie is dubbelverdieping met goeie afwerkings, en boukoste moes aansienlik gewees het.
Sommige huise is nog nie klaar nie, maar is reeds bewoon, wat dalk nie in ‘n formele ontwikkeling toegelaat is nie. Die strate lyk soos plaaspaaie sonder enige oënskynlike stormwaterdreinering.
Die meeste huise het hul eie Jojo-tenks en daar is een sentrale installasie met verskeie Jojo-tenks opmekaar gestapel. Dit is nie duidelik of dit die hele gemeenskap dien nie.
Die gemeenskap spog selfs met ‘n gastehuis – Rose T – wat na die Cullinanweg kyk, kompleet met sy eie amptelike bruin toerismeraad.
‘Geen goedkeuring’
Plaaslike raadslid Freddie Pienaar sê die raad het nie dorpstigtingsgoedkeuring vir die ontwikkeling verleen nie en geen van die bouplanne is deur die raad goedgekeur nie. Hy sê daar is nou ‘n poging om die ontwikkeling te formaliseer – “maar dit is baie moeilik om dienste ná die tyd te installeer.”
Hy sê die township koppel dikwels onwettig aan die stad se elektrisiteitsnetwerk. “Ons het van die skuldiges gevang en het selfs ’n hommeltuig in die lug gehad om te sien wat aangaan.”
Volgens Sharp en Seeley lei die onwettige ontwikkeling tot ‘n oorlading van die elektriese infrastruktuur in die gebied en “sien ons dat ons kragtoevoer daal.”
Pienaar sê van die wettige landgoedeienaars in die omgewing is in die duister gelaat weens die oorlading wat die onwettige verbindings veroorsaak.
Hy sê daar is geen rioolstelsel nie, en dit lei tot besoedeling van die plaaslike oppervlakwater, wat in die Roodeplaatdam beland. Die verhoogde E.coli-telling in die dam het ‘n negatiewe impak op toerisme.
Die vraag ontstaan hoe die inwoners die bou van hul multimiljoenrandhuise finansier, want sonder onderverdeling en verdere nakoming sou hulle nie geregtig wees om titelaktes te kry nie – en daarsonder sou hulle nie vir ’n verband kwalifiseer nie.
Moneyweb kon Google Earth-beelde van 2017 opspoor, wat wys hoe paaie op die eiendom skoongemaak is en hier en daar ‘n paar huise.
Die nuutste Google Earth-beeld van Februarie vanjaar wys hoe die huise vermeerder het. Daar is nou honderde.
Pienaar sê die Stad Tshwane verloor miljoene rande aan eiendomsbelasting.
Daar is egter net soveel wat hy as raadslid kan doen. Hy is afhanklik van die administrasie om op te tree teen die onwettige optrede.
Dit, sê hy, is selfs moeiliker noudat die veelpartyregering van die voormalige DA-burgemeester, Cilliers Brink, uitgestem is en vervang is deur ‘n koalisie van die ANC, AksieSA en die EFF.
Pienaar sê dit is net een van verskeie soortgelyke onwettige ontwikkelings in Pretoria, en is nie eens die grootste van almal nie.
Moneyweb het die Stad Tshwane verskeie vrae oor die ontwikkeling gevra. Aanvanklik kon die stad nie die eiendom behoorlik identifiseer nie.
Moneyweb het gedetailleerde, amptelike data sowel as die nuutste Google Earth-beeld verskaf. Na ‘n week het die stad geantwoord dat hy nie kommentaar kan lewer oor die saak nie, omdat die eiendom in privaat besit is.
Eers toe Moneyweb vir antwoorde druk, het die stad gesê hy “ondersoek die bestaan van die ontwikkeling”.
Moneyweb sal aanhou soek vir meer inligting en sal lesers op hoogte hou.
