Minister Leon Schreiber het die inhegtenisneming van 95 Libiese burgers by ‘n vermeende militêre opleidingskamp en die voortgesette ondersoek van die ma van ‘n voormalige Mej Suid-Afrika-deelnemer as ‘simptome van ‘n sistemiese krisis’ by Binnelandse Sake beskryf. Sy oplossing is digitale transformasie, maar dit was al voorheen op die agenda.
Minister Leon Schreiber het Dinsdag harde feite gepraat en aangedring op spoed in die digitale transformasie van die Departement van Binnelandse Sake (DHA), en gewaarsku dat as daar ‘n versuim is om dit dringend te doen, “die reperkussies vir nasionale veiligheid op ons almal se hande sal wees.
“As ons nie nou daadwerklike stappe doen om binnelandse sake in ‘n digitale eerste departement te verander wat die gaping vir menslike ingryping sluit nie, sal ons mekaar se tyd mors vir die volgende vyf jaar,” het Schreiber aan LP’s gesê in sy eerste toespraak aan die Parlement se portefeuljekomitee oor binnelandse sake.
“Insidente van identiteitsdiefstal, lang toue, visumbedrog en korrupsie sal aanhou gebeur, oor en oor en weer, vir altyd, as ons nie daarin slaag om binnelandse sake digitaal te transformeer nie.”
Hy het bygevoeg dat die rol van die komitee om hom, adjunkminister Njabulo Nzuza en die departement tot verantwoording te roep “byna onmoontlik gemaak sal word in die afwesigheid van die digitale transformasie wat ons voorstel.
“Solank ons nie tegnologie gebruik om die kapasiteitstekort te vergoed en die gapings vir menslike diskresie te sluit nie, is dit nie ‘n kwessie van ‘as’ misbruike blootgelê sal word nie. Dit is net ’n kwessie van ‘wanneer’.”
Die digitale opknapping van Binnelandse Sake, om aansoeke te help bespoedig en korrupte praktyke uit te roei, is lank reeds aan die kom. Dit is al jare lank op die agenda van voormalige ministers van binnelandse sake.
In Augustus 2022 het die destydse minister van binnelandse sake, Aaron Motsoaledi, ‘n projek van R2,4 miljard aangekondig om meer as 350 miljoen burgerlike papierrekords tussen November 2022 en Oktober 2025 te digitaliseer.
Motsoaledi het destyds erken dat onvoldoende vordering in die departement se digitaliseringspogings bygedra het tot eindelose toue by Binnelandse Sake-kantore.
Die dringende behoefte om die DHA se stelsels te moderniseer is ook uitgelig in ‘n 2022-verslag deur die voormalige direkteur-generaal in die Presidensie, Cassius Lubisi, wat alle permitte en visums wat deur die departement van 2004 tot einde 2020 uitgereik is, hersien het om onreëlmatighede te identifiseer.
Die verslag het die verrotting binne die departement aan die kaak gestel, met besonderhede van bewyse van bedrieglike visumaansoeke wat eers afgekeur is en toe ná heroorweging aanvaar is, en die departement se stelsel wat in sekere gevalle onwettig gebruik is.
Dit het bevind dat “voortdurende en uitgerekte vertragings in die finalisering van die modernisering van stelsels en die nie-uitdiensstelling van ou stelsels” die geleentheid geskep het “om personeel met veelvuldige dekmantels te laat werk, en swakhede betrokke by stelselintegrasies as gevolg van weergawe”.
Dit het die sekuriteitskwesbaarhede van die departement se verouderde stelsel blootgelê en die dringende modernisering daarvan aanbeveel. Schreiber en Nzuza het Dinsdag erken dat die digitale transformasie van die departement meer fondse van die Nasionale Tesourie sal verg.
“As ons ‘n digitale transformasie wil hê, moet ons hulpbronne daartoe verbind,” het Nzuza gesê, wat bygevoeg het dat die departement finansiële beperkings ervaar.
Die DHA het ‘n begroting van R10,49 miljard vir die 2024/25-boekjaar – ‘n effense toename vanaf R9,75 miljard van die vorige boekjaar.
Schreiber het die departement beskryf as “finansieel in die wiele gery, tot die punt waar dit slegs 40% van die personeellede het wat nodig is om sy werk te doen”.
Die departement sukkel al jare met personeeltekorte en begrotingsbesnoeiings. Volgens die departement se jongste 2022/23-jaarverslag maak die “totale goedgekeurde funksionele organisasiestruktuur en posinstelling vir die departement voorsiening vir 18 456 poste, waarvan 7 398 gevul is. Dit kom neer op ‘n departement met ‘n kapasiteit van 42,37%.
‘Sistemiese krisis’
Amptenare van die departement en Grensbestuursowerheid (BMA) het Dinsdag die komitee ingelig oor die 95 Libiese burgers wat verlede maand tydens ‘n wetstoepassingsaanval by ‘n vermoedelike militêre opleidingskamp in Mpumalanga in hegtenis geneem is, en die voortgesette ondersoek oor die ma van voormalige Mej. Afrika-deelnemer Chidimma Adetshina.
Voor die aanbiedings het Schreiber gesê dit is “nie geïsoleerde voorvalle nie”, maar is “simptome van ‘n sistemiese krisis wat die nasionale veiligheidsbelange bedreig” van Suid-Afrika.
“Om Shakespeare in Hamlet te parafraseer: iets is vrot in die staat Suid-Afrika.
“Die nommer een les uit hierdie sake is dat die gebrek aan ‘n moderne digitale stelsel om alle aansoeke, beregtings en kommunikasie by Binnelandse Sake te verwerk die hoofoorsaak is van die nasionale veiligheidsbedreiging wat ons in hierdie sektor in die gesig staar.
“Die gemene deler wat jy in al hierdie aanbiedings sal sien, is dat binnelandse sake-stelsels kwesbaar is vir bedrog, korrupsie en diskresie omdat hulle verouderd, papiergebaseerd, handmatig en dus oop is vir ondermyning,” het hy gesê.
Verlede week is die 95 Libiese burgers gedeporteer nadat aanklagte teen hulle teruggetrek is ná hul inhegtenisneming op vermoede dat hulle militêre opleiding by ‘n kamp in Witrivier, Mpumalanga, ontvang het.
Schreiber het gesê die visums wat deur die Libiese burgers verkry is “is met die hand geskryf”, wat maklik vervals kan word, en die “visumaansoeke is verwerk al het dit nie al die nodige dokumentasie bevat nie”.
‘n Voorlegging deur die DHA-direkteur-generaal, Tommy Makhode, het aan die lig gebring dat ‘n amptenaar van die Departement van Internasionale Betrekkinge en Samewerking (Dirco) in Tunis, Tunisië, verantwoordelik was vir die uitreiking van die handgeskrewe visums aan die 95 Libiese burgers.
“Die amptenaar het aangedui dat die stelsels by die missie vanlyn was ten tyde van uitreiking, vandaar die handgeskrewe dokumente,” het Makhode gesê.
Luidens die voorlegging het die DHA op 30 Julie ‘n brief aan Dirco geskryf om duidelikheid oor die uitreiking van visums te soek en het hy gewag op ‘n antwoord.
’n Voorlopige ondersoek deur die DHA het verskeie onreëlmatighede in die dokumente gevind, insluitend:
- Die aansoekvorms wat gebruik is, was verouderd en het nie voldoen aan die vorms wat deur immigrasieregulasies voorgeskryf word nie;
- Daar was geen aanduiding op sommige vorms dat die aansoekers om studievisums aansoek gedoen het nie, maar die Dirco-amptenaar het studievisums toegestaan; en
- Kritieke inligting is uit die aansoeke weggelaat.
Mej Suid-Afrika ondersoek
Die departement het ook verdere besonderhede verskaf oor sy ondersoek na die beweerde identiteitsdiefstal waarby Adetshina se ma betrokke was. Dit het gekom nadat die DHA op 7 Augustus ‘n verklaring uitgereik het wat bevestig dat hy ondersoek instel of die voormalige Mej Suid-Afrika-deelnemer se ma in 2001 bedrog gepleeg het.
In sy aanvanklike verklaring het die departement gesê prima facie redes bestaan om te glo dat bedrog en identiteitsdiefstal “moontlik” gepleeg is deur die persoon wat in Binnelandse Sake as Adetshina se ma aangeteken is, en gevolglik ’n Suid-Afrikaanse ma, “wie se identiteit moontlik gesteel is as deel van die beweerde bedrog wat deur Adetshina se ma gepleeg is”, gely het omdat sy nie haar kind kon registreer nie.
‘n Voorlegging deur die hoof van die departement se teenkorrupsie-eenheid, advokaat Constance Moitse, lui dat die departement “op sy rekords staatgemaak het om vas te stel dat die Suid-Afrikaanse ma wie se identiteit moontlik gesteel is deur haar ma in 1982 geregistreer is, en as gevolg daarvan is sy in die nasionale bevolkingsregister ingeskryf”.
Moitse het gesê die DHA het amptenare geïdentifiseer wat die geboorte by die kantoor van binnelandse sake in Johannesburg geregistreer het en dat een van die amptenare intussen gesterf het.
“Die departement ondersoek twee ander amptenare wat moontlik by die beweerde bedrieglike skema betrokke was,” het sy gesê.
Luidens Moitse se voorlegging was die departement se ondersoek in ‘n gevorderde stadium en het dit nou die Direktoraat vir Prioriteitsmisdaadondersoek (Hawks) betrek. ‘n Brief is op 7 Augustus aan Adetshina se ma uitgereik insake die Wet op die Bevordering van Administratiewe Geregtigheid.
Schreiber het gesê die voorval het 23 jaar gelede plaasgevind en dat “dit net vir iemand moontlik is om ’n ID-nommer te steel of aan bedrieglike aktiwiteite deel te neem, soos om foto’s uit te ruil, omdat die stelsel gapings het wat menslike ingryping moontlik maak.
“Tog sit ons hier, besig met die gevolge van iets wat na bewering 23 jaar gelede gebeur het, terwyl dieselfde ding elke dag aanhou gebeur deur die sindikate wat ons Suid-Afrikaanse burgerskap behandel as iets wat gesteel, misbruik en vertrap moet word. .” DM
