Duisende mynwerk geleenthede in Suid-Afrika is verlore of is in gevaar, maar bestuurders in hierdie maatskappye verdien steeds miljoene.
Kommoditeitspryse, veral Platinum Group Metals (PGMS), het ‘n wydverspreide daling gesien ná ‘n post-covid-oplewing.
Die prys van PGMS het aansienlik gedaal te midde van voorraad vermindering van die motorbedryf en swakker-as-verwagte vraag uit China.
PGM’s word hoofsaaklik in katalitiese omsetters in binnebrandenjins gebruik om hul emissies te verminder. Met die opkoms van elektriese motors het die behoefte aan verminderde uitlaatgasse van ‘n brandstofaangedrewe motor egter verminder.
Met ‘n daling in hierdie kommoditeite se waarde is groot mynmaatskappye finansieel getref.
Anglo American Platinum (Amplats) het gesê sy wins het van R49,2 miljard in 2022 tot R13 miljard verlede jaar gedaal.
Te midde van hierdie uitdaging het die groep gesê hy sal ‘n artikel 189A-proses ondergaan, met ‘n potensiële 3 700 werknemers (17% van sy arbeidsmag) wat deur die besnoeiings geraak word.
Ten spyte van die aansienlike potensiële besnoeiings, is Amplats steeds bereid om aandeelhouers meer as R6 miljard aan dividende te betaal.
Boonop het verskeie bestuurders in die groep gesien dat hul enkelsyfer-vergoeding vir die 2023-boekjaar verhoog is, met die maatskappy wat deur die jaar R425 679 per dag aan sy elf senior bestuurders bestee het.
Sibanye Stillwater het ook onlangs aangekondig dat 2 600 werkers deur die groep afgedank is.
“Terwyl die besluit om bedrywighede te sluit of te herstruktureer nooit ligtelik geneem word nie, het die S189-konsultasieproses bemoedigend die nodige vereiste bereik om verliesmakende bedrywighede aan te spreek en die volhoubaarheid van ons SA PGM-bedrywighede te verseker en die voordele en waarde wat dit vir veelvuldige belanghebbendes inhou,” het Neal Froneman, uitvoerende hoof van Sibanye, gesê.
Froneman se betaling was dikwels ‘n twispunt. Die HUB het ‘n allemintige R300 miljoen in die 2021-boekjaar verdien—’n groot deel daarvan was langtermynaandeelaansporings wat in 2018 toegeken is. Sy salaris het egter die volgende jaar tot ‘n meer “respektabele” R189 miljoen gedaal.
Sibanye het onlangs ‘n verlies van R37,9 miljard aangemeld nadat hy ‘n waardedaling teen sy Amerikaanse palladium myn geneem het.
Die aandeelprys het ook gedaal van meer as R70 twee jaar gelede tot sowat R20 vandag.
Froneman was egter relatief onaangeraak deur die verandering in aandeelprys nadat hy ‘n verkoopopsie uitgeoefen het.
‘n Verkoopopsie is ‘n kontrak wat die opsie koper die reg gee, maar nie die verpligting nie, om ‘n bepaalde aantal aandele teen ‘n voorafbepaalde prys binne ‘n vasgestelde tydraamwerk te verkoop.
Die voorafbepaalde prys waarteen die verkoopopsie koper die onderliggende sekuriteit kan verkoop, word die trefprys genoem.
Op Dinsdag, 5 Maart, toe die aandeelprys net meer as R18,00 was, het Froneman sy verkoopopsie teen ‘n trefprys van R66,24 uitgeoefen.
Dit het die HUB R96,38 miljoen in sy sak gesteek.
PGM’s onder druk
Alhoewel hierdie syfers moeilik lees in ‘n land met die grootste inkomste-ongelykheid ter wêreld, is PGM-werk besnoeiings ietwat onvermydelik.
Coronation, wat nie PGM-aandele in sy portefeulje hou nie, het onlangs ‘n moeilike paar jaar vorentoe vir PGM’s voorspel.
As gevolg van die hoër vlakke van battery elektriese voertuie (BEV) vervaardiging in die komende jare, word verwag dat die PGM-mark in die toekoms groot surplusse sal ervaar.
Coronation het egter gesê dat brandstof selle, soos basters, waarskynlik aan BEV’s op baie van hul toepassings sal verloor.
“Die sluiting van myne in Suid-Afrika was in die verlede ongelooflik moeilik, gegewe die sosio-ekonomiese implikasies, en ons verwag dat PGM-mynwerkers vir langer as lewensvatbaar aan verliesmakende skagte sal vashou,” het Coronation se Nicholas Hops gesê.
“Met groeiende surplusse en ongunstige kapitaal toewysing glo ons dat die PGM-sektor ’n waarde lokval is en dat enige optogte in die tussentyd van korte duur sal wees.”
