Terwyl die private sektor die NVG ondersteun om die staatskaping-skuldiges te vervolg, moet die regering ook sy deel doen.
Besigheid vra vir gevolge vir die plegers van staatskapingbedrog en korrupsie ná berigte verlede week dat die Nasionale Vervolgingsgesag sukkel om toegang te verkry tot die bewyse wat tydens die sittings van die Zondo-kommissie ingesamel is.
Busisiwe Mavuso, uitvoerende hoof van Business Leadership South Africa, sê in haar weeklikse nuusbrief sy lees met geweldige frustrasie van die Nasionale Vervolgingsgesag (NVG) se stryd om toegang tot die bewyse te kry.
“Die drie jaar lange kommissie, teen ‘n koste van byna R1 miljard, het in staatskaping gedelf en meer as twee jaar gelede baie vervolgings aanbeveel. Die NVG het probeer om daardie aanbevelings vorentoe te neem en is gestuit deur ‘n gebrek aan toegang tot die miljoene dokumente wat die kommissie in sy ondersoek ingesamel het.
“Die departement van justisie, onder minister Ronald Lamola, het nie volle en volledige toegang tot die databasis verskaf nie. Die departement het ‘administratiewe probleme’ aangehaal om toegang te verskaf, maar hierdie kwessie sloer nou al jare.”
Mavuso sê dit is eenvoudig onaanvaarbaar. “Natuurlik ontstaan vrae of die probleem in werklikheid ‘n gebrek aan wil aan die kant van die departement is en of dit die NVG doelbewus frustreer. Hierdie kwessie is onmiddellik oplosbaar: gee die NVG ‘n volledige databasis van alle dokumente. Daar moet geen verskonings wees nie.”
Ondersteuning van die oppergesag van die reg van kritieke belang vir groei
Sy beklemtoon dat sakeondernemings sterk verbind is tot die oppergesag van die reg, en sê dit is van kritieke belang vir ‘n besigheidsomgewing wat groei ondersteun. “Dit is hoekom ons die strafregstelsel ondersteun deur inisiatiewe soos Business Against Crime en ons memorandum van verstandhouding met die NVG wat ons in staat stel om tegniese kundigheid te finansier om die NVG te ondersteun in die bou van sy sake.”
Die skade wat deur staatskaping aan instellings aangerig is, was geweldig en ons herbou steeds, sê Mavuso. “Ons swakhede in die aanpak van misdade soos geldwassery en terreurfinansiering het die land op die grys lys van die internasionale waghond die Financial Action Task Force (FATF) laat beland.
“Dit is sleg vir die land en sleg vir besigheid. Sake kan nie gedoen word as daar geen gevolge vir bedrog en korrupsie is nie. Ons breër samelewing ly ook geweldig swaar.”
Sy wys daarop dat die NVG geleidelik vordering maak, soos geïllustreer deur die hofverskyning van Moroadi Cholota, die voormalige persoonlike assistent van die voormalige Vrystaatse premier Ace Magashule. Sy is suksesvol deur die NVG uit die VSA uitgelewer op aanklagte van bedrog, korrupsie en geldwassery.
Sy sal volgende jaar saam met verskeie medebeskuldigdes, insluitend Magashule, teregstaan oor die Vrystaatse asbeskandaal. Mavuso sê dit is een voorbeeld van die talle sake waaroor die Zondo-kommissie bewyse ingesamel het. “Daar is baie ander wat kan vorder as die NVG behoorlik deur ander staatsstrukture ondersteun word.”
‘Werkloosheid het die bui in die kamer beïnvloed’
Mavuso sê op die dag dat die Kwartaallikse Arbeidsmagopname verlede week vrygestel is, wat ‘n werkloosheidsyfer van 33,5% aan die lig gebring het, die ergste sedert Covid-beperkings van krag was, het georganiseerde besigheid met president Cyril Ramaphosa vergader om vordering in hul gesamentlike inisiatiewe deur Business For South Africa te hersien.
“Die werkloosheidsyfers het natuurlik die stemming in die kamer beïnvloed en baie bespreking gedryf.”
Volgens Mavuso het die vennootskap baie vordering gemaak. “Die elektrisiteitskrisis is die duidelikste suksespunt met die Energie-aksieplan wat hervormings en ingrypings aangedryf het wat ons grootliks aan die einde van beurtkrag gebring het.
“Die dag ná die vergadering is wysigings aan die Elektrisiteitsreguleringswet deur die president onderteken, wat nog ‘n stap vorentoe was in die groot opknapping van die elektrisiteitstelsel. Die gewysigde wetgewing maak dit moontlik om ’n mededingende elektrisiteitsmark te vestig waarin verskeie verskaffers in die netwerk kan ingaan.”
Dit verhoog ook die strawwe aansienlik vir enigiemand wat betrokke is by die diefstal van kabels wat nou boetes van tot R5 miljoen en 10 jaar tronkstraf kan kry. Albei veranderinge sal belangrik wees om aanbod te stabiliseer.
Mavuso sê die ander area waar baie werk gebeur, is logistiek.
“Vooruitgang was goed, maar nie so vinnig soos in elektrisiteit nie. ’n Goeie plan is opgestel en daarop ooreengekom, wat ingrypings insluit soos die opening van infrastruktuur vir die private sektor om te belê en te bedryf, maar vordering was stadig. Dit is as ‘n bekommernis tydens die vergadering opgemerk en alle vennote het hul daartoe verbind om die blokkasies op te los, veral by Transnet en om vordering te versnel.
“Dit was ‘n wonderlike vergadering waarin die goeie vordering erken is, met krediet gegee aan die harde werk van Eskom en die sakespan. ‘n Sterk verbintenis is gemaak om daardie vordering voort te sit. Die verskriklike werkloosheidsyfers het oorgenoeg bewys gelewer van die dringendheid om dinge vorentoe te beweeg.”
Business Leadership South Africa CEO Busisiwe Mavuso. Picture: Gallo Images/Sunday Times/Masi Losi
