Minister van Minerale en Petroleumbronne Gwede Mantashe het petrolstasies regoor Suid-Afrika gewaarsku dat gereelde en lukrake brandstoftoetse steeds diegene wat brandstof vervals, sal uitfilter.
In antwoord op ‘n onlangse parlementêre vraag-en-antwoordsessie het Mantashe beklemtoon dat die Departement van Minerale en Petroleumbronne (DMPR) pogings verskerp om brandstofgehalte-nakoming in die land af te dwing.
“Die Departement het ‘n brandstofmonsterneming- en toetsprogram ingestel, wat deur die Regulasies rakende Petroleumprodukte-spesifikasies en -standaarde gemandateer word,” het Mantashe gesê.
“As deel van hierdie program word beide lukrake en geskeduleerde brandstofmonsterneming en -toetsing uitgevoer om voldoening aan die minimum spesifikasies en standaarde by kleinhandel- en groothandeldepot-afsetpunte te verifieer.”
Hy het verduidelik dat die inisiatief onafhanklik van die petroleumbedryf se eie moniteringstelsels werk en deel is van ‘n breër strategie om brandstofvervalsing uit te roei, veral die onwettige vermenging van diesel met paraffien.
Die praktyk het wydverspreid geword as gevolg van die beduidende prysverskil tussen die twee brandstowwe. Paraffien is ongeveer R6 tot R7 goedkoper per liter en word nie belas nie, wat dit ‘n aantreklike teiken vir misdadigers maak.
Mantashe het die samewerking tussen die DMPR en die Suid-Afrikaanse Inkomstediens (SAID) beklemtoon.
“Die Departement, in samewerking met SAID, is verantwoordelik om te verseker dat brandstof wat in die land versprei word, voldoen aan nasionale brandstofspesifikasies en -standaarde.”
’n Sleutelinstrument in hierdie proses is die Authentix A1-merker, ’n veelvuldige chemiese sekuriteitsoplossing wat gebruik word om beligtende paraffien (IP) dwarsdeur die brandstofvoorsieningsketting op te spoor.
Hierdie merker word vereis deur die Doeane- en Aksynswet en stel owerhede in staat om brandstofpeutery op te spoor.
“Brandstof wat deur gelisensieerde groothandelaars en kleinhandelaars versprei word, veral beligtende paraffien, word gemerk met die Authentix A1-merker,” het Mantashe gesê.
“Dit stel ons in staat om die teenwoordigheid van paraffien in diesel op te spoor en na te spoor en voldoening af te dwing in ooreenstemming met die Wet op Petroleumprodukte.”
In gevalle waar vulstasies nie aan die mandaat voldoen nie, het Mantashe verseker dat ’n billike proses gevolg word. “Hierdie proses laat enige beweerde nie-voldoenende vulstasie toe om vertoë te rig,” het hy gesê.
“Deur dit te doen, kan oorwegings soos werksekerheid en die sekuriteit van brandstofvoorsiening onder die aandag van die Kontroleur gebring word.”
Verbruikersregte word ook in ag geneem kragtens die Nasionale Verbruikersbeskermingswet om gepaste remediërende optrede te verseker.
Die waarskuwing kom te midde van groeiende kommer oor die besoedeling probleem van Suid-Afrika se diesel, wat deel is van ‘n groter onwettige brandstofbedryf wat die fiskus jaarliks na raming R3,6 miljard kos.
Volgens die SAID beskadig die onwettige vermenging en smokkelary van brandstof, veral diesel wat met paraffien vermeng is, voertuie en masjinerie en ondermyn dit die land se inkomste.
Die SAID het uitgebreide onderverklaring van ingevoerde brandstof aangemeld. “Sommige invoerders verklaar 40 000 liter, terwyl in werklikheid tot 60 000 liter ingebring word,” het die inkomstediens gesê.
Daarbenewens is baie bergings- en verspreidingsdepots regoor die land geïmpliseer in brandstofvervalsingspraktyke.
Avhapfani Tshifularo, uitvoerende direkteur van die Suid-Afrikaanse Petroleumvereniging, het ook gewaarsku dat die probleem wydverspreid is.
“Die vermenging van belastingvrye paraffien met diesel het een van die mees algemene praktyke in die onwettige handel geword,” het hy gesê.
Paraffien, hoofsaaklik bedoel vir huishoudelike gebruik, moet met ‘n spoorkleurstof gemerk word om misbruik te voorkom.
Tshifularo het egter verduidelik dat kriminele netwerke maniere gevind het om die merker uit te was en dan die paraffien met diesel te meng.
“Hulle het massiewe operasies opgestel om die merker te verwyder. Sodra dit verwyder is, word die paraffien met diesel gemeng en teen aantreklike pryse verkoop, maar dit is op die lange duur skadelik,” het hy gesê.
Tshifularo het gewys op ‘n skerp styging in paraffienverkope as ‘n aanduiding van die omvang van die probleem. “Vyf jaar gelede was die jaarlikse paraffienverkope ongeveer 600 miljoen liter,” het hy gesê.
“Vanaf Desember 2024 is dit maklik 1,2 miljard liter,” wat daarop dui dat ‘n beduidende gedeelte van hierdie toename die dieselvoorsieningsketting kan betree.
Hy het Suid-Afrikaners aangeraai om versigtig te wees wanneer hulle brandstof koop. “Diesel word nie by die voorhof gereguleer nie,” het Tshifularo verduidelik.
Hy het motoriste aangespoor om buitengewoon goedkoop diesel te vermy en eerder by betroubare vulstasies te koop wat met groot oliemaatskappye geaffilieer is.
