Twee luukse huise, ‘n eiendom in ‘n luukse landgoed, ‘n pluimveeplaas en ‘n Hilux-sportnutsvoertuig, wat na bewering gekoop is met fondse wat uit lotery-toelaes gekoop is, is gevries deur ‘n bewaringsbevel wat deur die hooggeregshof in Pretoria toegestaan is.
Die Spesiale Ondersoekeenheid (SOE) en die Batebeslagleggingseenheid (AFU) is die bevele toegestaan ná ‘n ex parte (sonder die ander partye teenwoordig) verhoor deur Gautengse hooggeregshofregter Aubrey Ledwaba op 24 Julie 2024. Dit is eers Woensdag bekend gemaak.
Die SIU, wat nie vervolgingsmagte het nie en slegs ‘n mandaat het om staatsfondse terug te vorder wat deur korrupsie wanbestee is, het die dossiere van sy ondersoeke na al hierdie toelaes, sowel as baie ander, aan die Valke oorhandig om te ondersoek.
Maar terwyl miljoene in wanbestede eiendomme, motors en ander bates gevries is weens die SIU se ondersoeke, is daar groeiende frustrasie oor die stadige pas van ondersoeke deur beide die SAPD en die Valke na die plundering van die lotery, en vervolgings deur die Nasionale Vervolging Gesag, van die betrokkenes.
Slegs een persoon is tot dusver suksesvol vervolg en twee mans het in die hof verskyn in verband met die wanbesteding van loteryfondse.
Die jongste hofbevel het die volgende gevries:
‘n luukse huis in Ekurhuleni medebesit deur Ngwedzeni Moudy Mudzielwana en Phindile Garish Mudzielwana;
‘n eiendom in Sable Hills in Pretoria geregistreer by die Malwandla Siweya Familietrust, verteenwoordig deur trustee Malwandla Solly Siweya;
‘n pluimveeplaas in Midvaal geregistreer in die naam van Dimakatso Pheto, suster van die Tsotsi-akteur Terry Pheto;
‘n huis in Louis Trichardt geregistreer by Collin Mukondeleli Tshisimba; en
‘n Toyota Hilux geregistreer by Preldon Construction (Pty) Ltd, verteenwoordig deur Pretty Shandukani.
Verdagte boorgattoelae
Muzielwana se huis is gekoop met fondse van ‘n multimiljoenrand-toekenning wat bedoel is om 200 boorgate in droogtegeteisterde dorpies regoor Suid-Afrika te installeer.
Sy nuutgestigte nie-winsgewende maatskappy, Tshikovha Graduate Academy, is in 2016 deur die Nasionale Loterykommissie (NLC) ‘n toekenning van R55 miljoen toegestaan om die boorgate te installeer. Voordat die NLC se fondse ontvang is, was daar slegs R46,73 in Tshikovha se bankrekening.
Konani Pfunzo Comprehensive Learning Centre, ‘n Limpopo-skool, met net 46 leerders, het as ‘n kanaal vir die fondse opgetree. Die toelae-aansoek is onderteken deur Moudy Mudzielwana en mede-onderteken deur Collin Tshisimba, wat by verskeie ander verdagte lotery-toekennings betrokke was.
Nadat die loterygeld ontvang is, het Tshikovha twee deposito’s van R4,8 miljoen en R4,5 miljoen gemaak aan Redtaq, ‘n maatskappy wat verband hou met die voormalige NLC-bedryfshoof Phillemon Letwaba. GroundUp het berig hoe Redtaq toe R1 miljoen aan ‘n handelaar betaal het vir ‘n Rolls Royce vir die voormalige Lotery-voorsitter Alfred Nevhutanda.
Die ouditfirma SkX Protiviti, wat deur die NLC aangestel is om die toelae te ondersoek, het gesê hulle kon nie vasstel hoe die geld bestee is nie, aangesien “Konani en Tshikovha versuim het om hul bankstate en finansiële rekords aan ons te verskaf.”
“Die begunstigde en sy kontrakteur het aangedui dat hulle nie bereid was om met ons te konsulteer nie,” het SkX in sy verslag gesê en bygevoeg dat geen agtergrondondersoeke of die verifikasie van enige dokumente deur die NLC gedoen is nie.
Toe SkX-ondersoekers die boorgatterreine besoek het, kon hulle agt boorgate nie opspoor met behulp van koördinate wat deur die NLC verskaf is nie. Ses boorgate het nog nooit pompe gehad nie en “was dus nie toeganklik vir gebruik deur die publiek nie”, terwyl twee op private eiendom geïnstalleer is. Die koördinate vir een boorgat “dui aan dat dit in ‘n munisipale gebou was” terwyl nog een op ‘n plaas geleë was en meer as tien jaar voor die NLC-projek geboor is.
Solly Siweya
Siweya se huis is gevries in verband met ‘n R30 miljoen-toekenning vir die Suid-Afrikaanse Sportvereniging vir Intellektueel Gestremdes (SASA-II), ‘n sportliggaam vir intellektuele gestremde atlete, om ‘n Bloemfontein-byeenkoms aan te bied. Kort nadat die geld gedeponeer is, het SASA-II R3,5 miljoen in twee betalings aan Ironbridge Travelling Agency, wat met Phillemon Letwaba verbind word, oorgeplaas.
Ironbridge het op sy beurt R2 miljoen aan Ndzhuku Trading oorgedra, waarin Siweya een van twee direkteure was. Ndzhuku het toe die geld na ‘n ander van sy rekeninge oorgeplaas en toe R350 000 betaal aan oordragprokureurs wat die verkoop hanteer het van ‘n eiendom wat by die Malwandla Siweya-familietrust, in Sable Hills in Pretoria, geregistreer is.
GroundUp het berig oor ander verdagte loterytoelaes waarby Siweya betrokke is, insluitend ‘n R80 miljoen-toelae wat vermoedelik Durban se (mislukte) poging om die Statebondspele aan te bied, te ondersteun.
Hy het ook as tussenganger opgetree in die aankoop van ‘n huis in Bryanston deur Upbrand Properties, ‘n maatskappy wat nou verbonde is aan Letwaba en sy broer, Joe. Fikile Mbalula, sekretaris-generaal van die ANC, en sy vrou het oorspronklik ‘n kontantaanbod van R5,6 miljoen op die huis ingesit, maar hulle het onttrek en ‘n identiese kontantaanbod is toe deur Upbrand ingedien wat die huis gekoop het. Die minister het ‘n kort rukkie daarin gewoon voordat hy skielik uitgetrek het.
Mbalula en Letwaba was in ‘n stadium goeie vriende, maar die vriendskap het versuur. Letwaba se vrou en broer het albei in beëdigde verklarings die bewaringsbevel betwis is, beweer dat R3 miljoen wat vir die aankoop van die huis in Bryanston betaal is, ‘n lening aan Mbalula was.
Hoenderplaas
Deel van ‘n R23,7 miljoen-toekenning aan Nunnovation Africa Foundation om ‘n “boksarena” in Stormsrivier te bou, is gebruik om ‘n hoenderplaas in Midvaal plaas vir Dimakatso Terry, die suster van die “Tsotsi” akteur Moitheri “Terry” Pheto, te koop. Nunnovation het geen rekord in konstruksie gehad nie.
Pheto se luukse huis in Bryanston, wat met loteryfondse gekoop is, is deur die SIU gevries en daarna in Maart verlede jaar verkoop. Die aanbod om die plaas vir R850 000 te koop is deur Alfred Nevhutanda, voormalige NLC-raadsvoorsitter, onderteken.
Huise op die lotery
’n Huis wat deur die bewaringsbevel in Louis Trichardt gevries is, is een van verskeie wat deur Collins Tshisimba en sy vrou, Fulufhelo Promise Kharivhe, besit word, wat onderhewig is aan bewaringsbevele.
Die SIU glo Tshisimba is deel van “‘n sindikaat wat die NLC konsekwent bedrieg” deur verskeie nie-winsgewende organisasies.
Die SIU sê hy was deel van ‘n groep mense wat tussen 2016 en 2019 honderde miljoene rande van loterytoelaes afgehaal het; geld wat bedoel was om arm mense en gemeenskappe op te hef.
Hilux
Pretty Shandukani, wie se Hilux DC 2.4GD-6 gevries is, is getroud met Mashudu Shandukani. Sy Mshandukani-stigting, sowel as sy konstruksiemaatskappy, Mshandukani Holdings, is deur die SIU geïdentifiseer as gebruik om tienmiljoene rande wat uit loterytoelaes wanbestee is, te was. Die egpaar se luukse huis en leefstyl is op Top Billing vertoon.
Hierdie artikel is die eerste keer deur GroundUp gepubliseer.
